تقسیمات کلی استخوان تمپورال
تمپورال در دیواره طرفی جمجمه قرار دارد و محل استقرار ساختارهای شنوایی و تعادل است. سه بخش اصلی آن صدفی، صماخی و پتروماستوئید هستند؛ بعضی منابع زائده نیزه‌ای را نیز جداگانه می‌شمارند.
راهنمای شکل
- Squamous partبخش صدفی
- Petromastoidبخش پتروماستوئید
- Tympanic partبخش صماخی
- Styloid processزائده نیزه‌ای؛ در بعضی تقسیم‌بندی‌ها بخش چهارم
استخوان تمپورال در قسمت‌های طرفی کاسه سر قرار دارد و در تشکیل دیواره‌های طرفی جمجمه و بخش مهمی از حفره جمجمه‌ای میانی شرکت می‌کند. ساختارهای شنوایی و تعادل نیز در این استخوان قرار دارند.
تقسیم‌بندی چهارقسمتی
بعضی مؤلفان زائده نیزه‌ای (Styloid process) را نیز به‌عنوان بخش چهارم در نظر می‌گیرند؛ اما ساده‌ترین تقسیم‌بندی منبع همان سه بخش اصلی است.
بخش صدفی و زائده زیگوماتیک
این نمای جانبی برای ارتباط زائده زیگوماتیک، تکمه مفصلی، حفره مندیبل، مجرای گوش خارجی و ناحیه ماستوئید کلیدی است.
راهنمای شکل
- Zygomatic processزائده زیگوماتیک
- Articular tubercleتکمه مفصلی
- Mandibular fossaحفره مندیبل
- External acoustic meatusمجرای گوش خارجی
- Mastoid processزائده ماستوئید
بخش صدفی تمپورال کاملاً در ناحیه طرفی قرار دارد و دو سطح خارجی و داخلی یا مغزی دارد. کناره محیطی آن در بالا با پاریتال، در جلو با بال بزرگ اسفنوئید و در عقب با ماستوئید مفصل می‌شود؛ صدف تمپورال مستقیماً با استخوان پس‌سری مفصل نمی‌شود.
| جهت کناره صدف | اتصال |
|---|---|
| بالا | استخوان پاریتال |
| جلو | بال بزرگ اسفنوئید |
| عقب | بخش ماستوئید |
صدف در منبع به یک بخش فوقانی/عمودی و یک بخش افقی کوتاه‌تر تقسیم شده است. میان این دو، زائده زیگوماتیک (Zygomatic process) قرار می‌گیرد. این زائده در جلو با زائده تمپورال استخوان زیگوماتیک متصل می‌شود و قوس زیگوماتیک را می‌سازد.
به صدف متصل می‌شود، در تشکیل قسمت فوقانی مجرای گوش خارجی شرکت می‌کند و در عقب به Supramastoid crest می‌رسد.
به‌صورت افقی قرار دارد و Articular tubercle را ایجاد می‌کند.
دام ساده اما مهم
Squamous temporal → Occipital اتصال مستقیم ندارد. بخش خلفی آن با ماستوئید مفصل می‌شود.
حفره مندیبل و مفصل گیجگاهی‌فکی
حفره مندیبل (Mandibular fossa) در پشت تکمه مفصلی قرار دارد و کندیل مندیبل در آن جای می‌گیرد. بخش خلفی حفره توسط زائده پس‌گلنوئید محدود می‌شود. طبق منبع، سقف این حفره از ناحیه اتصال ریشه‌های قدامی و خلفی زائده زیگوماتیک شکل می‌گیرد.
TMJ
مفصل گیجگاهی‌فکی (Temporomandibular joint) در متن به‌عنوان تنها مفصل متحرک جمجمه و از نوع کندیلار معرفی شده است. در این مفصل یک ساختار غضروفی میان سطوح مفصلی قرار می‌گیرد.
دررفتگی فک
در منبع کوچک‌بودن تکمه مفصلی با افزایش استعداد دررفتگی فک هنگام بازشدن دهان مرتبط شده است؛ در این حالت کندیل به سمت جلو حرکت می‌کند و زیر تکمه مفصلی قرار می‌گیرد.
مثلث سوپرامئاتال و بخش ماستوئید
مثلث سوپرامئاتال در بالای مجرای گوش خارجی و کمی خلف آن قرار دارد و در عمق آن آنتروم ماستوئید واقع است؛ به همین دلیل راهنمای جراحی مهمی محسوب می‌شود.
راهنمای شکل
- Suprameatal triangleمثلث سوپرامئاتال
- Suprameatal spineخار سوپرامئاتال
- Supramastoid crestستیغ سوپراماستوئید
- Mastoid regionناحیه ماستوئید
مثلث سوپرامئاتال (Suprameatal triangle) در قسمت فوقانی و کمی خلفی مجرای گوش خارجی قرار دارد. در عمق این مثلث آنتروم ماستوئید قرار گرفته و به همین دلیل این ناحیه راهنمای جراحی برای دسترسی به گوش میانی و ماستوئید محسوب می‌شود.
| ساختار | رابطه/محتوا |
|---|---|
| Supramastoid crest | مرز مهم میان صدف و ناحیه ماستوئید؛ خود درز Squamomastoid کمی پایین‌تر قرار دارد. |
| Suprameatal triangle | بالا و کمی خلف مجرای گوش خارجی؛ آنتروم ماستوئید در عمق آن. |
| Suprameatal spine | کمی پایین‌تر و جلوتر از مثلث سوپرامئاتال. |
| Mastoid foramen | عبور ورید ارتباطی که خون خارج جمجمه را به سینوس سیگموئید مرتبط می‌کند. |
زائده ماستوئید
محل اتصال عضله SCM.
Mastoid notch برای بطن خلفی دیگاستریک و Occipital groove برای شریان اکسیپیتال.
در سطح درون‌سری بخش ماستوئید، شیار سینوس سیگموئید قرار دارد. وریدهای ارتباطی ماستوئید می‌توانند به این سینوس تخلیه شوند.
نکته عفونی
منبع بر این نکته تأکید می‌کند که وریدهای ارتباطی می‌توانند راه انتقال عفونت از بیرون جمجمه به سینوس‌های داخل جمجمه باشند.
بخش صماخی و مجرای گوش خارجی
بخش صماخی ناودانی‌شکل است و در تشکیل دیواره‌های مجرای گوش خارجی نقش اصلی دارد. در عمق با پتروز و در بالا با صدف تمپورال ارتباط پیدا می‌کند.
راهنمای شکل
- Tympanic partبخش صماخی
- External acoustic meatusمجرای گوش خارجی
- Petrotympanic fissureشکاف پتروتیمپانیک
- Styloid processزائده نیزه‌ای
بخش صماخی در منبع به شکل V و ناودانی توصیف شده است. این بخش در بالا با صدف و در عمق با پتروز ارتباط دارد و بخش عمده دیواره‌های مجرای گوش خارجی (External acoustic meatus) را می‌سازد.
| رابطه | ساختار حاصل |
|---|---|
| Tympanic + Squamous | شکاف Squamotympanic یا شکاف گلاسر |
| Tympanic + Petrous | شکاف Petrotympanic |
| کناره تحتانی Tympanic | غلاف استخوانی اطراف قاعده زائده نیزه‌ای |
در متن منبع، از ناحیه شکاف گلاسر/پتروتیمپانیک عبور طناب صماخی (Chorda tympani) و شریان صماخی قدامی مطرح شده است.
مجرای گوش خارجی
- طول تقریبی ذکرشده در منبع: حدود ۱٫۵ سانتی‌متر.
- جهت: به سمت داخل، کمی جلو و پایین.
- دیواره قدامی، کف و بخش تحتانی دیواره خلفی عمدتاً از بخش صماخی ساخته می‌شوند.
- سقف و قسمت فوقانی دیواره خلفی از صدف تمپورال مشارکت می‌گیرند.
- انتهای داخلی توسط پرده صماخ بسته می‌شود.
زائده نیزه‌ای و سوراخ استیلوماستوئید
زائده نیزه‌ای (Styloid process) پایه‌ای پهن‌تر دارد و به سمت پایین و جلو امتداد می‌یابد. در منبع طول آن حدود ۲٫۵ سانتی‌متر ذکر شده و محل اتصال عضلات و رباط‌های نیزه‌ای است.
در عقب زائده نیزه‌ای و میان آن و زائده ماستوئید، سوراخ استیلوماستوئید (Stylomastoid foramen) قرار دارد. طبق منبع از این سوراخ عصب فاسیال و شریان استیلوماستوئید خارج می‌شوند.
پتروز؛ شکل، سطوح و کناره‌ها
پتروز هرم‌مانند است؛ رأس آن به جلو و داخل و قاعده آن به عقب و خارج قرار دارد. سه سطح قدامی، خلفی و تحتانی و سه کناره اصلی برای آن در منبع مطرح شده است.
راهنمای شکل
- Anterior surfaceسطح قدامی؛ بخشی از حفره جمجمه‌ای میانی
- Posterior surfaceسطح خلفی؛ بخشی از حفره جمجمه‌ای خلفی
- Inferior surfaceسطح تحتانی؛ سطح برون‌سری
- Petrous apexرأس پتروز
بخش پتروز یا خاره‌ای شکل هرم دارد. رأس آن به جلو و داخل و قاعده آن به عقب و خارج است. سه سطح قدامی، خلفی و تحتانی و سه کناره قدامی، فوقانی و خلفی برای آن در متن مطرح شده است.
| سطح | جایگاه | نقش کلی |
|---|---|---|
| قدامی | درون‌سری | بخشی از حفره جمجمه‌ای میانی |
| خلفی | درون‌سری | بخش قدامی حفره جمجمه‌ای خلفی |
| تحتانی | برون‌سری | حاوی سوراخ‌ها، کانال‌ها و مجاورت‌های مهم قاعده جمجمه |
محدوده پتروز
در متن، پتروز میان بخش بازیلار و توده‌های طرفی استخوان پس‌سری و بال بزرگ اسفنوئید توصیف شده است.
سطح قدامی پتروز؛ از Trigeminal impression تا Tegmen tympani
سطح قدامی پتروز از نظر اثر عقده سه‌قلو، برجستگی قوسی، سقف گوش میانی و شیارهای اعصاب پتروزال اهمیت دارد.
راهنمای شکل
- Trigeminal impressionاثر عقده سه‌قلو
- Arcuate eminenceبرجستگی قوسی
- Tegmen tympaniسقف صندوق صماخی
- Greater petrosal grooveشیار عصب پتروزال بزرگ
- Lesser petrosal grooveشیار عصب پتروزال کوچک
اثر عقده سه‌قلو یا عقده گاسر در ناحیه قدامی‌تر.
در عقب و خارج اثر سه‌قلو قرار می‌گیرد.
در عمق آن مجرای نیم‌دایره‌ای قدامی/فوقانی قرار دارد.
در خارج و عقب برجستگی قوسی؛ سقف صندوق صماخی یا گوش میانی.
شیارهای پتروزال
عصب پتروزال بزرگ، شاخه‌ای از عصب فاسیال؛ ادامه شیار به سمت Foramen lacerum.
عصب پتروزال کوچک؛ در متن ادامه مسیر به سمت Foramen ovale ذکر شده است.
ارتباط حفظی
Greater petrosal → Lacerum · Lesser petrosal → Ovale.
سطح خلفی پتروز؛ مجرای گوش داخلی و راه‌های گوش درونی
در سطح خلفی پتروز، مجرای گوش داخلی، حفره زیرقوسی و مجرای وستیبولار از مهم‌ترین لندمارک‌ها هستند.
راهنمای شکل
- Internal acoustic meatusمجرای گوش داخلی
- CN VIIعصب فاسیال
- CN VIIIعصب وستیبولوکوکلئار
- Labyrinthine arteryشریان لابیرنتین
- Vestibular aqueductمجرای وستیبولار
| ساختار | موقعیت/محتوا در منبع |
|---|---|
| Internal acoustic meatus | عبور عصب فاسیال VII، عصب وستیبولوکوکلئار VIII و شریان لابیرنتین |
| Subarcuate fossa | بالاتر از مجرای گوش داخلی؛ در متن با مجرای نیم‌دایره‌ای خلفی مرتبط شده است |
| Vestibular aqueduct | در عقب مجرای گوش داخلی؛ ارتباط با دهلیز گوش داخلی و مجرای اندولنف |
| Endolymphatic duct | به سمت کیسه اندولنف زیر سخت‌شامه می‌رود |
لابیرنت
مجموعه حلزون و مجاری نیم‌دایره‌ای گوش داخلی در متن «لابیرنت» نامیده شده و شریان خون‌رسان آن نیز شریان لابیرنتین خوانده شده است.
نکته بالینی منبع
در متن، بخشی از وزوز گوش و عدم تعادل سالمندی با کاهش جریان یا انسداد نسبی شریان لابیرنتین مرتبط شده است.
سطح تحتانی؛ ژوگولار، کاروتید و کانال‌های کوچک
این نما برای دیدن رابطه زائده نیزه‌ای، سوراخ استیلوماستوئید، سوراخ ژوگولار و دهانه کانال کاروتید ارزش بالایی دارد.
راهنمای شکل
- Stylomastoid foramenسوراخ استیلوماستوئید
- Jugular foramenسوراخ ژوگولار
- Carotid canalکانال کاروتید
- Styloid processزائده نیزه‌ای
سطح تحتانی پتروز سطح برون‌سری است و از کف مجرای گوش خارجی تا رأس پتروز امتداد پیدا می‌کند. در این سطح چند سوراخ و کانال با ارزش امتحانی بالا قرار دارند.
| ساختار | آنچه از آن می‌گذرد / نکته |
|---|---|
| Stylomastoid foramen | عصب فاسیال + شریان استیلوماستوئید |
| Jugular foramen | ورید ژوگولار داخلی و اعصاب IX، X و XI؛ در متن عبور سینوس پتروزال تحتانی نیز ذکر شده است |
| Carotid canal | شریان کاروتید داخلی + شبکه سمپاتیک همراه |
| Canaliculus tympanicus | شاخه صماخی عصب IX |
| Canaliculus mastoideus | شاخه گوشی عصب واگ در برخی جمجمه‌ها |
سوراخ ژوگولار چگونه ساخته می‌شود؟
در چارچوب منبع، بخش خلفی سوراخ ژوگولار با بریدگی ژوگولار استخوان پس‌سری و بخش قدامی آن با ناحیه ژوگولار پتروز تمپورال مرتبط است و با کنار هم قرارگرفتن این بخش‌ها سوراخ ژوگولار تشکیل می‌شود.
کانال کاروتید
در کانال کاروتید، شریان کاروتید داخلی همراه شبکه سمپاتیک خود قرار دارد. در منبع دهانه تحتانی به‌عنوان ورودی شریان و دهانه درون‌سری به‌عنوان خروجی مسیر مطرح شده است.
ناودان شیپور شنوایی و سینوس‌های پتروزال
- نزدیک رأس پتروز، ناودان مربوط به بخش غضروفی شیپور شنوایی (Auditory tube) قرار دارد که گوش میانی را با نازوفارنکس مرتبط می‌کند.
- در امتداد کناره فوقانی پتروز، شیار سینوس پتروزال فوقانی قرار دارد.
- در مجاورت کناره خلفی/تحتانی، شیار سینوس پتروزال تحتانی دیده می‌شود.
نمای کلی قاعده جمجمه کمک می‌کند سوراخ‌ها و کانال‌های سطح تحتانی تمپورال را در کنار استخوان‌های مجاور به‌صورت فضایی مرور کنیم.
راهنمای شکل
- Carotid canal openingدهانه کانال کاروتید
- Jugular foramenسوراخ ژوگولار
- Stylomastoid foramenسوراخ استیلوماستوئید
- Auditory tube grooveناودان شیپور شنوایی
مرور نهایی، دام‌های امتحانی و نقشه ذهنی
مرور High-yield
| ناحیه | کلید مرور |
|---|---|
| Squamous | پاریتال در بالا، بال بزرگ اسفنوئید در جلو، ماستوئید در عقب؛ بدون اتصال مستقیم به اکسیپیتال |
| Zygomatic process | ریشه قدامی → Articular tubercle؛ ریشه خلفی → سقف مجرای گوش خارجی / Supramastoid crest |
| TMJ | کندیل مندیبل در Mandibular fossa؛ تکمه مفصلی جلوی آن |
| Suprameatal triangle | آنتروم ماستوئید در عمق |
| Mastoid | SCM، Digastric، Occipital groove، Mastoid foramen، Sigmoid sinus groove |
| Tympanic | مجرای گوش خارجی + شکاف‌های Squamotympanic و Petrotympanic |
| Anterior petrous | Trigeminal impression، Arcuate eminence، Tegmen tympani، Greater/Lesser petrosal grooves |
| Posterior petrous | Internal acoustic meatus، Subarcuate fossa، Vestibular aqueduct |
| Inferior petrous | Stylomastoid foramen، Jugular foramen، Carotid canal و کانالیکول‌های کوچک |
دام‌های امتحانی
- Squamous temporal مستقیماً با Occipital مفصل نمی‌شود.
- Mastoid part با Mastoid process یکی نیست؛ زائده ماستوئید بخشی از ناحیه ماستوئید است.
- Supramastoid crest با Squamomastoid suture دقیقاً منطبق نیست؛ درز کمی پایین‌تر قرار می‌گیرد.
- ریشه قدامی زائده زیگوماتیک → Articular tubercle؛ ریشه خلفی → ارتباط با مجرای گوش خارجی.
- Suprameatal triangle را با Suprameatal spine اشتباه نکن؛ خار پایین‌تر و جلوتر است.
- Tympanic part بخش عمده دیواره مجرای گوش خارجی را می‌سازد؛ پرده صماخ انتهای داخلی مجرا را می‌بندد.
- Stylomastoid foramen → Facial nerve؛ Internal acoustic meatus → VII + VIII + Labyrinthine artery.
- Arcuate eminence با مجرای نیم‌دایره‌ای قدامی/فوقانی مرتبط است.
- Greater petrosal groove → مسیر به سمت Lacerum؛ Lesser petrosal groove → مسیر به سمت Ovale.
- Jugular foramen و Carotid canal هر دو روی سطح تحتانی مهم‌اند، اما محتویاتشان کاملاً متفاوت است.
نقشه ذهنی تمپورال
Mandibular fossa
TMJ
Mastoid process
Sigmoid sinus groove
Petrotympanic fissure
سؤال و پاسخ مرور سریع
جمع‌بندی یک‌خطی
تمپورال را با چهار خوشه به خاطر بسپار: صدف و TMJ، ماستوئید و راهنمای جراحی، صماخ و مجرای گوش خارجی، و پتروز با سه سطح و سوراخ‌ها/کانال‌های عصبی‌عروقی مهم.