ماگزیلا؛ نقشه کلی و سطح قدامی
دو ماگزیلا در خط وسط به هم می‌رسند و بخش عمده قسمت قدامی و تحتانی صورت را کامل می‌کنند. این استخوان در اربیت، بینی، کام سخت و نگهداری دندان‌های فک بالا شرکت دارد.
راهنمای شکل
- Maxillaاستخوان فک بالا
- Piriform apertureدهانه گلابی‌شکل بینی
- Frontal processزائده فرونتال
- Alveolar processزائده آلوئولار
ماگزیلا استخوانی زوج است و دو نیمه آن در خط وسط در مجاورت هم قرار می‌گیرند. این استخوان در بالا با فرونتال مفصل می‌شود و در تشکیل بخش قدامی و تحتانی صورت، کف اربیت، دیواره خارجی بینی، کام سخت و حفره دندانی فک بالا نقش دارد.
سطح قدامی لندمارک‌های دندانی و سوراخ زیرچشمی را نشان می‌دهد و سطح اربیتال در ساخت کف کاسه چشم و سقف سینوس ماگزیلا مشارکت دارد.
راهنمای شکل
- Canine fossaحفره نیش
- Infraorbital foramenسوراخ زیرچشمی
- Orbital surfaceسطح اربیتال
- Infraorbital marginحاشیه تحتانی اربیت
| لندمارک سطح قدامی | نکته منبع |
|---|---|
| Alveolar process | محل ریشه دندان‌های فک بالا؛ برجستگی‌های مستقل به‌صورت eminence توصیف شده‌اند. |
| Canine eminence | در متن برجسته‌ترین برآمدگی دندانی معرفی شده است. |
| Canine fossa | بالاتر از Canine eminence؛ محل اتصال تعدادی از عضلات صورت. |
| Infraorbital foramen | بالاتر از Canine fossa؛ ادامه مسیر Infraorbital groove/canal. |
| Nasal notch | در سمت داخل؛ همراه سمت مقابل و استخوان‌های بینی در تشکیل دهانه گلابی‌شکل. |
سطح اربیتال، خلفی و داخلی ماگزیلا
سطح اربیتال
سطح اربیتال ماگزیلا صفحه‌ای نازک است که کف کاسه چشم و سقف سینوس ماگزیلا را می‌سازد.
| کناره | رابطه |
|---|---|
| خلفی | لبه آزاد و مشارکت در شکاف اربیتال تحتانی |
| قدامی | ادامه سطح قدامی و تشکیل حاشیه تحتانی اربیت |
| داخلی | از جلو به عقب: Lacrimal، Ethmoid و مقدار کمی Palatine |
| خارجی | تماماً با Zygomatic مفصل می‌شود |
عروق و اعصاب زیرچشمی از شکاف اربیتال تحتانی وارد مسیر زیرچشمی شده و در نهایت از Infraorbital foramen به سطح صورت می‌رسند.
سطح خلفی / Infratemporal
در این سطح چند Alveolar foramen وجود دارد که به کانال‌های آلوئولار منتهی می‌شوند و اعصاب دندان‌های فک بالا از آن‌ها عبور می‌کنند. پایین‌تر Maxillary tuberosity قرار دارد که در پشت و بالای آخرین دندان واقع است.
Maxillary tuberosity
در منبع این برجستگی یک لندمارک بالینی برای لمس و تزریق بی‌حسی در مجاورت اعصاب آلوئولار معرفی شده است.
سطح داخلی / Nasal surface
دهانه سینوس ماگزیلا در سطح داخلی قرار دارد. پایین‌تر از آن زائده کامی دیده می‌شود. بخش داخلی ماگزیلا در دیواره خارجی حفره بینی شرکت می‌کند.
زائده کامی، کانال پیشین و سینوس ماگزیلا
زوائد کامی دو ماگزیلا بخش قدامی کام سخت را می‌سازند و در خط وسط Nasal crest را تشکیل می‌دهند. سوراخ‌های پیشین به کانال مشترک Incisive می‌رسند.
راهنمای شکل
- Palatine processزائده کامی
- Incisive foramenسوراخ پیشین
- Nasal crestستیغ بینی
- Anterior nasal spineخار بینی قدامی
دو زائده کامی ماگزیلا در خط وسط به هم می‌رسند و بخش قدامی کام سخت را تشکیل می‌دهند. کناره‌های داخلی آن‌ها ستیغی طولی به نام Nasal crest ایجاد می‌کنند که وُمر روی آن قرار می‌گیرد.
| ساختار | نکته |
|---|---|
| Anterior nasal spine | از قسمت قدامی زوائد کامی ماگزیلا تشکیل می‌شود. |
| Transverse palatine suture | اتصال کناره خلفی زائده کامی ماگزیلا با صفحه افقی استخوان کامی. |
| Incisive foramina/canal | رابط میان حفره بینی و دهان؛ عبور Nasopalatine nerve و عناصر عروقی ذکرشده در منبع. |
| Greater palatine nerve | در سقف دهان به جلو رفته و با شاخه‌های نازوپالاتین ارتباط پیدا می‌کند. |
سینوس ماگزیلا
سقف سینوس را سطح اربیتال و کف آن را ناحیه آلوئولار می‌سازد. طبق منبع، کف سینوس حدود نیم تا یک سانتی‌متر پایین‌تر از کف حفره بینی قرار می‌گیرد و در برخی افراد ریشه دندان‌ها ممکن است با کف سینوس رابطه بسیار نزدیک داشته باشند.
رابطه دندان و سینوس
منبع تأکید می‌کند که کشیدن برخی دندان‌های خلفی ممکن است ارتباطی با کف سینوس ماگزیلا ایجاد کند و نیاز به بستن مسیر داشته باشد.
این تصویر رابطه ماگزیلا با فضای پتریگوپالاتین و مسیر شاخه‌های عصبی را نشان می‌دهد؛ در منبع بر اتصال گانگلیون با عصب ماگزیلاری و عبور عصب ویدیَن تأکید شده است.
راهنمای شکل
- Pterygopalatine ganglionگانگلیون پتریگوپالاتین
- Maxillary nerveعصب ماگزیلاری
- Vidian nerveعصب کانال پتریگوئید
- Pterygopalatine fossaحفره پتریگوپالاتین
استخوان کامی و حفره پتریگوپالاتین
استخوان کامی شبیه L است و میان ماگزیلا در جلو و اسفنوئید در عقب قرار دارد. صفحه افقی در کام سخت و کف بینی و صفحه عمودی در دیواره خارجی بینی مشارکت دارد.
راهنمای شکل
- Horizontal plateصفحه افقی
- Perpendicular plateصفحه عمودی
- Hard palateکام سخت
- Posterior nasal spineخار بینی خلفی
استخوان کامی میان ماگزیلا در جلو و اسفنوئید در عقب قرار دارد و به شکل حرف L توصیف می‌شود. دو جزء اصلی آن صفحه افقی و صفحه عمودی هستند.
سطح تحتانی = Palatine/Oral surface و سطح فوقانی = Nasal surface. بخش خلفی کام سخت و بخشی از کف بینی را می‌سازد.
در دیواره خارجی بینی و روابط حفره پتریگوپالاتین نقش دارد.
کام سخت
بخش قدامی = Palatine process ماگزیلا · بخش خلفی = Horizontal plate استخوان Palatine.
Posterior nasal spine از اتصال انتهای خلفی صفحات افقی کامی راست و چپ در خط وسط ایجاد می‌شود. این نکته را از Anterior nasal spine ماگزیلا جدا نگه دارید.
سطح داخلی صفحه عمودی
| ستیغ | رابطه |
|---|---|
| Conchal crest | اتصال انتهای خلفی شاخک تحتانی؛ مئاتوس تحتانی در زیر آن |
| Ethmoidal crest | اتصال انتهای خلفی شاخک میانی؛ مئاتوس میانی در زیر آن |
کناره فوقانی صفحه عمودی دارای زوائد Orbital و Sphenoidal و بریدگی بین آن‌هاست؛ با کامل‌شدن این ناحیه سوراخ اسفنوپالاتین شکل می‌گیرد.
راهنمای شکل
- Orbital processزائده اربیتال
- Sphenoidal processزائده اسفنوئیدال
- Sphenopalatine foramenسوراخ اسفنوپالاتین
- Pyramidal processزائده هرمی
Sphenopalatine foramen
در متن منبع این سوراخ با ارتباط حفره پتریگوپالاتین و حفره بینی و عبور عروق و اعصاب خلفی ـ فوقانی بینی مرتبط شده است.
وُمر و شاخک تحتانی بینی
وُمر استخوانی میانی و چهارضلعی است که فقط در ساخت تیغه بینی شرکت می‌کند. کناره فوقانی دوشاخه آن Rostrum اسفنوئید را دربرمی‌گیرد.
راهنمای شکل
- Vomerوُمر
- Alar partبخش بال‌مانند فوقانی
- Rostrumروستروم اسفنوئید
- Nasal septumتیغه میانی بینی
وُمر استخوانی منفرد و میانی است که در تشکیل تیغه میانی بینی شرکت می‌کند و در منبع نقشی برای آن در سقف دهان یا حفره جمجمه‌ای قدامی در نظر گرفته نشده است.
| کناره وُمر | اتصال |
|---|---|
| فوقانی | Rostrum و سطح تحتانی جسم اسفنوئید؛ دوشاخه و Y شکل |
| قدامی ـ فوقانی | صفحه عمودی اتموئید |
| قدامی ـ تحتانی | غضروف‌های بینی |
| تحتانی | Nasal crest ماگزیلا و Palatine |
| خلفی | آزاد و مقعر |
شاخک تحتانی استخوانی مستقل است. در کناره فوقانی سه زائده اشکی، ماگزیلاری و اتموئیدال دارد که هرکدام رابطه فضایی مشخصی با دیواره خارجی بینی دارند.
راهنمای شکل
- Lacrimal processزائده اشکی
- Maxillary processزائده ماگزیلاری
- Ethmoidal processزائده اتموئیدال
- Inferior meatusمئاتوس تحتانی
شاخک تحتانی بینی یک استخوان مستقل است و برخلاف شاخک‌های میانی و فوقانی، جزو اتموئید نیست. سطح خارجی آن در تشکیل مئاتوس تحتانی شرکت می‌کند.
| زائده شاخک تحتانی | نقش |
|---|---|
| Lacrimal process | مشارکت در ساخت مجرای Nasolacrimal |
| Maxillary process | در تنگ‌کردن دهانه سینوس ماگزیلا نقش دارد |
| Ethmoidal process | با Uncinate process اتموئید مفصل می‌شود |
استخوان اشکی و مسیر بینی‌ـ‌اشکی
استخوان Lacrimal بسیار نازک است و در دیواره داخلی اربیت و دیواره خارجی بینی شرکت می‌کند. میان ستیغ اشکی قدامی و خلفی، حفره کیسه اشک قرار دارد.
راهنمای شکل
- Posterior lacrimal crestستیغ اشکی خلفی
- Lacrimal sacکیسه اشک
- Nasolacrimal ductمجرای بینی‌ـ‌اشکی
- Medial orbital wallدیواره داخلی اربیت
استخوان اشکی بسیار نازک و شکننده است و در بیرون در ساخت دیواره داخلی اربیت و در داخل در دیواره خارجی بینی شرکت می‌کند. در متن منبع از آن به‌عنوان نازک‌ترین و شکننده‌ترین استخوان جمجمه یاد شده است.
| کناره | استخوان مجاور |
|---|---|
| فوقانی | Frontal |
| قدامی | Frontal process of maxilla |
| خلفی | Orbital plate of ethmoid |
| تحتانی | Orbital surface of maxilla |
کیسه اشک ≠ غده اشک
حفره میان ستیغ‌های اشکی محل Lacrimal sac است؛ غده اشکی در بخش خارجی اربیت قرار دارد.
استخوان‌های بینی و پل بینی
دو استخوان بینی چهارضلعی‌اند و در خط وسط به هم می‌رسند. در بالا با فرونتال، در خارج با زائده فرونتال ماگزیلا و در پایین با غضروف‌های بینی مرتبط‌اند.
راهنمای شکل
- Nasal bonesاستخوان‌های بینی
- Frontal boneاتصال فوقانی
- Maxillaاتصال خارجی
- Nasal cartilageاتصال تحتانی
دو استخوان بینی زوج و چهارضلعی‌اند و در تشکیل پل استخوانی بینی شرکت می‌کنند. کناره‌های داخلی آن‌ها در خط وسط با یکدیگر مفصل می‌شوند.
| جهت | اتصال |
|---|---|
| فوقانی | Frontal |
| تحتانی | غضروف‌های بینی |
| خارجی | Frontal process of maxilla |
| داخلی | Nasal bone مقابل |
چارچوب منبع درباره شکل پل بینی
منبع تغییرات شکل پل بینی را با زمان استخوانی‌شدن برخی اتصالات قاعده جمجمه توضیح می‌دهد. این نکته در این خلاصه صرفاً با همان چارچوب منبع حفظ شده و با منبع خارجی تکمیل یا اصلاح نشده است.
استخوان زیگوماتیک
زیگوماتیک در برجستگی گونه و دیواره خارجی ـ تحتانی اربیت شرکت می‌کند و در نمای خارجی بخشی از حفرات تمپورال و اینفراتمپورال را محدود می‌کند.
راهنمای شکل
- Facial surfaceسطح صورتی
- Orbital surfaceسطح اربیتال
- Temporal surfaceسطح تمپورال
- Frontal processزائده فرونتال
- Temporal processزائده تمپورال
زیگوماتیک در برجستگی گونه، لبه خارجی و تحتانی اربیت و بخشی از حفره تمپورال و اندکی از حفره اینفراتمپورال مشارکت دارد.
Zygomatic-orbital foramen
در سطح اربیتال، مسیر داخل استخوان به دو شاخه تقسیم می‌شود و شاخه‌های Zygomaticotemporal و Zygomaticofacial را ایجاد می‌کند.
Whitnall tubercle
در سطح اربیتال و نزدیک دیواره خارجی، در متن به‌عنوان محل اتصال چند رباط و ساختار نگهدارنده اربیت ذکر شده است.
مندیبل؛ جسم و سطح قدامی
جسم مندیبل در جلو دارای برجستگی چانه، تکمه‌های چانه‌ای، خط مایل و سوراخ منتال است. زائده آلوئولار محل دندان‌های فک پایین است.
راهنمای شکل
- Mental protuberanceبرجستگی چانه
- Mental tubercleتکمه چانه‌ای
- Mental foramenسوراخ منتال
- Oblique lineخط مایل
- Alveolar processزائده آلوئولار
مندیبل استخوانی نعل‌اسبی و تنها استخوان متحرک صورت است. از یک Body و دو Ramus راست و چپ تشکیل می‌شود.
| لندمارک | نکته |
|---|---|
| Mental protuberance | برجستگی میانی چانه |
| Mental tubercles | در دو طرف برجستگی چانه؛ اتصال Mentalis در متن |
| Oblique line | ادامه به سمت بالا و عقب؛ در امتداد کناره قدامی راموس |
| Mental foramen | معمولاً مجاور دندان پرمولر دوم یا بین پرمولرها در چارچوب منبع |
| Alveolar process | کناره فوقانی جسم و محل دندان‌های فک پایین |
| Base | کناره تحتانی جسم مندیبل |
اثر سالمندی
با از دست‌رفتن دندان‌ها، زائده آلوئولار تحلیل می‌رود و در متن اشاره شده که سوراخ منتال نسبت به لبه فوقانی جسم نزدیک‌تر به نظر می‌رسد.
سطح خلفی جسم و راموس مندیبل
سطح داخلی جسم مندیبل با Genial tubercles، خط مایلوهیوئید و حفره‌های زیرزبانی و زیرفکی شناخته می‌شود.
راهنمای شکل
- Genial tuberclesتکمه‌های ژنیال
- Mylohyoid lineخط مایلوهیوئید
- Sublingual fossaحفره زیرزبانی
- Submandibular fossaحفره زیرفکی
| ساختار | اتصال/رابطه |
|---|---|
| Genial tubercles فوقانی | Genioglossus |
| Genial tubercles تحتانی | Geniohyoid |
| Mylohyoid line | تقسیم سطح داخلی جسم به ناحیه‌های زیرزبانی و زیرفکی |
| Sublingual fossa | بالا و جلو؛ محل غده زیرزبانی |
| Submandibular fossa | پایین و عقب؛ محل غده زیرفکی |
راموس دارای کناره قدامی تیز، کناره خلفی گرد و دو زائده Coronoid و Condylar در بالا است. بریدگی مندیبل بین این دو قرار دارد.
راهنمای شکل
- Coronoid processزائده کورونوئید
- Condylar processزائده کندیلار
- Mandibular notchبریدگی مندیبل
- Angleزاویه مندیبل
راموس دارای سطوح داخلی و خارجی است و در محل اتصال به جسم، زاویه مندیبل را می‌سازد. در سطح خارجی نزدیک زاویه، Masseteric tuberosity و در سطح داخلی Pterygoid tuberosity قرار دارد.
زائده قدامی و تیز؛ محل اتصال Temporalis.
زائده خلفی؛ Head آن با حفره مندیبل تمپورال مفصل TM را می‌سازد.
Mandibular notch بین زوائد Coronoid و Condylar قرار گرفته است.
کانال مندیبل، Lingula و مسیر عصب آلوئولار تحتانی
در سطح داخلی راموس سوراخ و کانال مندیبل، Lingula و شیار Mylohyoid قرار دارند. این مسیر برای عصب آلوئولار تحتانی و شاخه‌های آن اهمیت دارد.
راهنمای شکل
- Mandibular foramenسوراخ مندیبل
- Lingulaزبانه
- Mylohyoid grooveشیار مایلوهیوئید
- Inferior alveolar nerveعصب آلوئولار تحتانی
Mandibular foramen در سطح داخلی راموس قرار دارد و ورودی کانال مندیبل است. عصب آلوئولار تحتانی وارد کانال شده و در مسیر خود شاخه‌هایی برای دندان‌ها می‌دهد؛ ادامه مسیر در نهایت با شاخه منتال از سوراخ منتال به سطح می‌رسد.
| ساختار | نکته |
|---|---|
| Lingula | قدام و داخل Mandibular foramen؛ محل اتصال Sphenomandibular ligament |
| Mylohyoid groove | پایین‌تر از Mandibular foramen؛ عبور شاخه Mylohyoid |
| Condylar head | قطر عرضی بیشتر از قدامی ـ خلفی طبق منبع |
| Neck | قسمت باریک‌تر زیر Head |
سه سوراخ را اشتباه نکن
Infraorbital foramen = Maxilla · Mental foramen = سطح قدامی Body مندیبل · Mandibular foramen = سطح داخلی Ramus.
مرور نهایی، دام‌های امتحانی و نقشه ذهنی
مرور High-yield استخوان‌ها
| استخوان | کلید سریع |
|---|---|
| Maxilla | ۴ سطح + اربیت + سینوس + دندان‌های بالا + بخش قدامی کام سخت |
| Palatine | L شکل؛ بخش خلفی کام سخت + دیواره خارجی بینی + Pterygopalatine fossa |
| Vomer | فقط سپتوم بینی؛ اتصال با Rostrum، Ethmoid، cartilage و Nasal crest |
| Inferior nasal concha | استخوان مستقل؛ Lacrimal/Maxillary/Ethmoidal processes |
| Lacrimal | دیواره داخلی اربیت + Lacrimal sac + Nasolacrimal duct |
| Nasal | پل استخوانی بینی |
| Zygomatic | گونه + لبه خارجی/تحتانی اربیت + قوس زیگوماتیک |
| Mandible | تنها استخوان متحرک صورت؛ Body + 2 Ramus + TMJ |
دام‌های امتحانی
- Anterior nasal spine مربوط به Maxilla است؛ Posterior nasal spine مربوط به Palatine.
- Palatine process ماگزیلا جزو «سطوح» ماگزیلا حساب نمی‌شود؛ در سطح داخلی قرار دارد.
- Mandible سینوس تعریف‌شده ندارد؛ Maxillary sinus مربوط به فک بالا است.
- Superior و Middle concha از Ethmoid هستند؛ Inferior concha استخوان مستقل است.
- Lacrimal sac با Lacrimal gland یکی نیست.
- Lacrimal process شاخک تحتانی در Nasolacrimal canal نقش دارد.
- Maxillary process شاخک تحتانی در تنگ‌کردن دهانه سینوس ماگزیلا نقش بیشتری دارد.
- Vomer فقط در سپتوم بینی شرکت می‌کند.
- Mental foramen روی Body است؛ Mandibular foramen روی سطح داخلی Ramus.
- Coronoid process = Temporalis؛ Condylar process = TMJ.
- Lingula محل اتصال Sphenomandibular ligament است.
- Submandibular fossa از Sublingual fossa بزرگ‌تر توصیف شده چون غده زیرفکی بزرگ‌تر است.
نقشه ذهنی استخوان‌های صورت
سؤال و پاسخ مرور سریع
جمع‌بندی یک‌خطی
برای این بخش، Maxilla را با اربیت/سینوس/کام، Palatine و Vomer را با بینی و کام، Lacrimal و Inferior concha را با مسیر اشکی، Zygomatic را با گونه و اربیت، و Mandible را با Body/Ramus/Canal/TMJ سازمان‌دهی کن.