مبانی میکروب‌شناسی و جایگاه باکتری‌ها
در باکتری‌شناسی، نقطهٔ شروع این است که بدانیم باکتری یک میکروارگانیسم زنده و سلولی است. در مقابل، ویروس، ویروئید و پریون ساختار سلولی مستقل ندارند و در این تعریف، میکروارگانیسم سلولی محسوب نمی‌شوند. این تفکیک در ادامهٔ درس مهم است، چون بسیاری از ویژگی‌های تشخیصی و درمانی باکتری‌ها مستقیماً از ساختمان سلولی آن‌ها ناشی می‌شود.
در مسیر تاریخی این بحث، آزمایش ردی نشان داد لاروهای روی گوشت از تماس مگس‌ها ایجاد می‌شوند و آزمایش بالن گردن‌قویی پاستور نشان داد که وجود هوا به‌تنهایی برای فساد کافی نیست؛ ذرات میکروبی محیط باید به محیط کشت برسند. نکتهٔ مهم برای مطالعهٔ امروز، نتیجهٔ این آزمایش‌هاست نه جزئیات تاریخی آن‌ها: حیات سلولی از منبع زندهٔ قبلی منشأ می‌گیرد.
| مفهوم | تعریف کاربردی | نکتهٔ افتراقی |
|---|---|---|
| میکروارگانیسم سلولی | موجود ریز، زنده و دارای ساختمان سلولی | باکتری و بسیاری از میکروب‌های دیگر در این گروه‌اند. |
| عامل عفونی غیرسلولی | ساختاری بدون سازمان سلولی مستقل | ویروس، ویروئید و پریون در این دسته قرار می‌گیرند. |
| پروکاریوت | سلولی بدون هستهٔ غشادار و اندامک‌های غشادار کلاسیک | باکتری‌ها نمونهٔ اصلی این درس‌اند. |
دام امتحانی
«عامل عفونی» و «میکروارگانیسم سلولی» مترادف نیستند؛ ویروس می‌تواند عامل عفونی باشد، اما سلول زندهٔ مستقل محسوب نمی‌شود.
طبقه‌بندی، نام‌گذاری و مورفولوژی باکتری‌ها
برای شناسایی و طبقه‌بندی باکتری‌ها هم روش‌های فنوتیپی و هم روش‌های مولکولی استفاده می‌شود. روش API الگوی نتایج تست‌های بیوشیمیایی را کنار هم قرار می‌دهد؛ در مقابل، روش‌های فیلوژنتیک بیشتر بر اطلاعات ژنومی تکیه دارند.
| روش | مبنای مقایسه | نکته |
|---|---|---|
| API | مجموعه تست‌های مثبت و منفی بیوشیمیایی | در دسترس است ولی ارزش تشخیصی همه تست‌ها یکسان نیست |
| G-C Content | نسبت گوانین + سیتوزین به کل بازها | یک شاخص مولکولی برای مقایسه |
| DNA-DNA Similarity | هیبریداسیون DNA | مقایسه قرابت ژنومی |
| DNA Sequencing | تعیین توالی بازها و مقایسه با بانک اطلاعاتی | دقت بالاتر و کاربرد گسترده‌تر |
| Housekeeping genes | ژن‌های نسبتاً محافظت‌شده مانند 16S rRNA | برای بررسی قرابت تکاملی بسیار مهم |
نام‌گذاری دوکلمه‌ای
- کلمهٔ اول جنس است و با حرف بزرگ شروع می‌شود.
- کلمهٔ دوم گونه است و بدون نام جنس معنای کامل ندارد.
- در نوشتار علمی نام جنس و گونه ایتالیک یا زیرخط‌دار نوشته می‌شود.
- پس از یک بار نوشتن کامل، می‌توان نام جنس را مخفف کرد؛ مانند E. coli.
- sp. یعنی یک گونه از جنس مورد نظر و spp. یعنی چند گونه.
سه شکل پایه‌ای
سه الگوی اصلی مورفولوژی عبارت‌اند از کوکسی، باسیل و فرم مارپیچی.
راهنمای شکل
- Coccusکروی
- Bacillus / Rodمیله‌ای
- Spirillumمارپیچی / فنری
نحوهٔ باقی‌ماندن سلول‌ها کنار یکدیگر پس از تقسیم، آرایش را تعیین می‌کند.
راهنمای شکل
- Diplococcusجفتی
- Streptococcusزنجیره‌ای
- Staphylococcusخوشه‌ای
نقشهٔ ساختمان سلول باکتری
برای فهم ساختمان باکتری بهتر است از بیرون به داخل حرکت کنیم: لایهٔ پلی‌ساکاریدی خارجی/کپسول، دیوارهٔ سلولی، غشای سیتوپلاسمی، سیتوپلاسم و اجزای داخلی. زوائد سطحی مانند پیلی و تاژک نیز خارج از این لایه‌ها قرار می‌گیرند.
اجزای اصلی شامل کپسول، دیوارهٔ سلولی، غشای پلاسمایی، ریبوزوم، DNA، پیلی و تاژک است.
راهنمای شکل
- Capsuleکپسول
- Cell wallدیوارهٔ سلولی
- Plasma membraneغشای پلاسمایی
- Ribosomesریبوزوم‌ها
- DNAمادهٔ ژنتیکی
- Piliپیلی‌ها
- Flagellumتاژک
کپسول و لایهٔ پلی‌ساکاریدی خارجی
این لایه در بیشتر باکتری‌ها پلی‌ساکاریدی است؛ اما استثناهایی وجود دارد. در Bacillus anthracis کپسول از پلیمر گلوتامیک اسید ساخته می‌شود. کپسول معمولاً سست، آب‌دار و فاقد ساختار ذره‌ای واضح است.
| کارکرد کپسول | اثر |
|---|---|
| ضد فاگوسیتوز | پوشاندن آنتی‌ژن‌ها و کاهش اتصال سلول‌های فاگوسیت‌کننده |
| اتصال | کمک به چسبیدن باکتری به سلول میزبان یا سطوح محیطی |
| مقاومت به خشکی | ذخیره آب و کاهش دهیدراتاسیون |
دام
کپسول معمولاً سد مکانیکی سخت نیست؛ استحکام فیزیکی و حفظ شکل عمدتاً بر عهدهٔ دیوارهٔ سلولی و پپتیدوگلیکان است.
رنگ‌آمیزی گرم و تفاوت دیوارهٔ گرم مثبت و گرم منفی
رنگ‌آمیزی گرم نتیجهٔ تفاوت ساختمانی پوشش باکتری است. گرم مثبت‌ها پپتیدوگلیکان ضخیم دارند و غشای خارجی ندارند؛ گرم منفی‌ها پپتیدوگلیکان نازک‌تر، فضای پری‌پلاسمی و یک غشای خارجی غنی از لیپید دارند.
چهار مرحلهٔ اصلی: کریستال ویوله، لوگول، رنگ‌بری با الکل/استون و رنگ متقابل سافرانین.
راهنمای شکل
- Crystal violetرنگ اولیه
- Iodine / Lugolموردانت و تشکیل کمپلکس بزرگ
- Alcohol/acetoneرنگ‌بر
- Safraninرنگ متقابل
| ویژگی | گرم مثبت | گرم منفی |
|---|---|---|
| پپتیدوگلیکان | ضخیم؛ حدود ۵–۶ لایه در توضیح جزوه | نازک‌تر؛ حدود ۱–۳ لایه |
| تعداد غشا | یک غشای سیتوپلاسمی | غشای داخلی + غشای خارجی |
| غشای خارجی | ندارد | دارد |
| LPS | ندارد | دارد |
| اسید تیکوئیک | دارد | ندارد |
| فضای پری‌پلاسمی | کمتر برجسته | مشخص و ژل‌مانند |
| پورین | ندارد | در غشای خارجی وجود دارد |
| محتوای لیپیدی دیواره | کمتر | بیشتر |
| مقاومت ذاتی به نفوذ مواد | کمتر | بیشتر به‌علت غشای خارجی |
| رنگ نهایی گرم | بنفش | صورتی/قرمز |
ضخامت پپتیدوگلیکان و وجود غشای خارجی مهم‌ترین تفاوت‌های ساختمانی هستند.
راهنمای شکل
- Outer membraneغشای خارجی؛ فقط گرم منفی
- Peptidoglycanپپتیدوگلیکان
- Cytoplasmic membraneغشای سیتوپلاسمی
- Pilusپیلی
- Flagellumتاژک
هر دو گروه ابتدا بنفش می‌شوند.
کمپلکس بزرگ کریستال‌ویوله–ید درون سلول تشکیل می‌شود.
در گرم منفی، غشای خارجی لیپیدی آسیب می‌بیند و کمپلکس رنگی خارج می‌شود؛ گرم مثبت رنگ را حفظ می‌کند.
گرم منفیِ بی‌رنگ، صورتی می‌شود؛ گرم مثبت همچنان بنفش می‌ماند.
نکتهٔ مهم آزمایشگاهی
رنگ‌آمیزی گرم در کشت‌های پیر، سلول‌های دچار تخریب پپتیدوگلیکان یا باکتری‌های تحت اثر برخی آنتی‌بیوتیک‌ها می‌تواند قابل اعتماد نباشد.
پپتیدوگلیکان، اسیدهای تیکوئیک و سنتز دیواره
پپتیدوگلیکان اسکلت اصلی دیوارهٔ باکتری است. زنجیرهٔ قندی آن از واحدهای تکرارشوندهٔ NAG و NAM ساخته می‌شود و زنجیره‌های پپتیدی جانبی با پیوندهای عرضی، شبکه را به یک ساختار مقاوم تبدیل می‌کنند. در بسیاری از گرم منفی‌ها اتصال مستقیم است؛ در برخی گرم مثبت‌ها پل پپتیدی مجزا دیده می‌شود، مانند پل پنتاگلیسین در Staphylococcus aureus.
| جزء | کارکرد/نکته |
|---|---|
| NAG + NAM | ستون قندی اصلی پپتیدوگلیکان |
| زنجیره پپتیدی جانبی | حاوی D-amino acids؛ از جمله D-alanine |
| Cross-link | اتصال زنجیره‌ها و ایجاد استحکام |
| Transpeptidase / PBP | ساخت پیوند عرضی؛ هدف بتالاکتام‌ها |
| Lysozyme | شکستن پیوند β-1→4 بین واحدهای قندی پپتیدوگلیکان |
سنتز دیواره و محل اثر آنتی‌بیوتیک‌ها
مراحل ساخت پیش‌ساز در سیتوپلاسم، انتقال توسط باکتوپرنول و اتصال به شبکهٔ در حال رشد، نقاط مهم دارویی را مشخص می‌کنند.
راهنمای شکل
- Cycloserineمهار ساخت D-Ala-D-Ala
- Bactoprenolناقل غشایی پیش‌ساز
- Bacitracinمهار بازیافت باکتوپرنول
- Vancomycinاختلال در اتصال/ساخت دیواره
- β-lactamsمهار PBP / transpeptidase
| مرحله | اتفاق | مهارکنندهٔ ذکرشده در منبع |
|---|---|---|
| ۱ | ساخت NAM-pentapeptide و D-Ala-D-Ala | Cycloserine |
| ۲ | اتصال NAG به NAM-pentapeptide | — |
| ۳ | انتقال واحد ساختمانی با Bactoprenol | — |
| ۴ | ایجاد اتصال عرضی با Transpeptidase / PBP | β-lactams، Penicillins، Cephalosporins، Monobactams، Carbapenems؛ Vancomycin نیز مسیر اتصال را مختل می‌کند |
| ۵ | دی‌فسفریله‌شدن و بازیافت Bactoprenol | Bacitracin |
اسید تیکوئیک
ویژهٔ گرم مثبت؛ پلیمرهای باردار منفی از گلیسرول‌فسفات یا ریبیتول‌فسفات. نوع WTA به دیواره و نوع LTA/MTA به غشا متصل است.
اسید تایکورونیک
در محدودیت فسفات می‌تواند جای اسید تیکوئیک را بگیرد؛ به‌جای الکل‌های فسفاته از اسیدهای اورونیک استفاده می‌شود.
دام
PBP نام دیگری برای گروهی از ترانس‌پپتیدازهاست چون تمایل زیادی به اتصال پنی‌سیلین دارند؛ بنابراین در سؤال‌های دارویی، «مهار PBP» را با «مهار مستقیم NAG/NAM» اشتباه نکن.
غشای خارجی، LPS و شوک سپتیک
غشای خارجی فقط در باکتری‌های گرم منفی وجود دارد. در این غشا علاوه بر فسفولیپید، لیپوپروتئین و LPS وجود دارند. بین غشای خارجی و غشای داخلی، فضای پری‌پلاسمی قرار دارد که حاوی پپتیدوگلیکان و مجموعه‌ای از آنزیم‌هاست.
غشای خارجی، LPS، پورین‌ها، پپتیدوگلیکان نازک و فضای پری‌پلاسمی، سد نفوذی مؤثری می‌سازند.
راهنمای شکل
- Outer membraneغشای خارجی
- Periplasmفضای پری‌پلاسمی
- Porinکانال عبور مواد کوچک و آب‌دوست
- Peptidoglycanلایهٔ پپتیدوگلیکان
ساختمان LPS
LPS از Lipid A، Core polysaccharide و O-antigen تشکیل شده است.
راهنمای شکل
- Lipid Aبخش سمی و متصل به غشا
- Core polysaccharideبخش مرکزی قندی
- O-antigenبخش سطحی و متغیر آنتی‌ژنی
| بخش LPS | جایگاه/ویژگی | اهمیت |
|---|---|---|
| Lipid A | بخش لیپیدی نزدیک غشا | مسئول اثرات سمی LPS |
| Core polysaccharide | بخش مرکزی | حاوی قندهای ویژه مانند هپتوز |
| O-antigen | بخش خارجی و تکرارشونده | تنوع آنتی‌ژنی سطح باکتری |
Endotoxin در برابر Exotoxin
Endotoxin در تعریف اصلی این بخش، جزئی از ساختمان باکتری است و LPS نمونهٔ کلاسیک آن در گرم منفی‌هاست. Exotoxin توسط باکتری ساخته و ترشح می‌شود و جزئی از ساختمان دیواره نیست.
EDTA، پلی‌میکسین و لیزوزیم
کاتیون‌ها به پایداری لایهٔ LPS کمک می‌کنند. EDTA می‌تواند این کاتیون‌ها را خارج کند؛ پلی‌میکسین‌ها نیز نفوذپذیری غشای خارجی را مختل می‌کنند. به همین دلیل، ترکیب EDTA با لیزوزیم می‌تواند دسترسی لیزوزیم به پپتیدوگلیکان گرم منفی را افزایش دهد.
غشای سیتوپلاسمی، سیتوپلاسم و سیستم‌های ترشحی
غشای سیتوپلاسمی از دولایهٔ فسفولیپیدی ساخته شده و مهم‌ترین وظیفهٔ آن نفوذپذیری انتخابی است. در باکتری‌ها، چون میتوکندری وجود ندارد، بخشی از عملکردهایی که در یوکاریوت‌ها در میتوکندری انجام می‌شوند، روی غشای سیتوپلاسمی قرار گرفته‌اند؛ از جمله اجزای زنجیرهٔ انتقال الکترون.
فسفولیپید غالب
در منبع، فراوان‌ترین فسفولیپید باکتریایی Phosphatidylethanolamine معرفی شده است.
استثنای استرول
باکتری‌ها معمولاً استرول غشایی ندارند؛ Mycoplasma استثنا است و علاوه بر وجود استرول، دیوارهٔ سلولی نیز ندارد.
سیستم‌های ترشحی مهم
| تیپ | ویژگی ذکرشده در منبع | نمونه/کارکرد |
|---|---|---|
| Type I | وابسته به ATP؛ انتقال یک‌مرحله‌ای | ABC-type systems |
| Type II | انتقال دو مرحله‌ای از طریق پری‌پلاسم | ترشح برخی آنزیم‌ها و Exotoxin A در Pseudomonas aeruginosa |
| Type III | وابسته به تماس؛ شبیه سرنگ | Injectosome در Enterobacteriaceae |
| Type IV | قادر به انتقال پروتئین و کمپلکس‌های نوکلئوپروتئینی مانند DNA | Agrobacterium tumefaciens؛ Helicobacter pylori |
| Type V | در بسیاری از باکتری‌ها؛ نقش در ترشح بعضی پروتئین‌ها | IgA protease در برخی گونه‌ها |
| Type VI | در منبع به سازوکار شبیه فاژ تشبیه شده | انتقال فاکتورها به سلول هدف |
ریبوزوم و Inclusion body
| ساختار | نکتهٔ کلیدی |
|---|---|
| Ribosome 70S | ریبوزوم باکتریایی و میتوکندریایی؛ در مقابل 80S یوکاریوتی |
| Nucleoid | ناحیهٔ تمرکز کروموزوم باکتری؛ معمولاً یک کروموزوم حلقوی |
| Glycogen / PHB | ذخیرهٔ کربن؛ PHB در محدودیت برخی عناصر افزایش می‌یابد |
| Sulfur granules | ذخیرهٔ گوگرد و گاهی ارزش تشخیصی |
| Volutin / Metachromatic granules | ذخیرهٔ فسفات؛ در برخی کورینه‌باکتری‌ها اهمیت تشخیصی |
دام تاریخی
«مزوزوم» که زمانی به‌عنوان چین‌خوردگی عملکردی غشا یا محل اتصال DNA معرفی می‌شد، در منبع به‌عنوان برداشت قدیمی و نادرست مطرح شده است.
پیلی، فیمبریه و انتقال افقی ژن
پیلی‌ها زوائد پروتئینی متشکل از Pilin هستند. در کاربرد آموزشی این جزوه، Common pili / fimbriae عمدتاً در اتصال به سلول میزبان نقش دارند و Sex pili در همیوغی و انتقال افقی ژن نقش دارند.
| نوع | شکل/تعداد | کارکرد اصلی |
|---|---|---|
| Common pili / Fimbriae | کوتاه‌تر و متعدد | Adhesion به میزبان |
| Sex pilus | بلندتر و کم‌تعدادتر | نزدیک‌کردن دو باکتری در Conjugation |
| Type IV pili | ساختار تخصصی | اتصال + Twitching motility |
پیلی جنسی ابتدا سلول دهنده و گیرنده را به هم نزدیک می‌کند؛ سپس مجرای انتقالی در محل تماس ایجاد می‌شود و DNA، مانند پلاسمید، انتقال می‌یابد.
دام
Sex pilus در این توضیح، خودِ مجرای نهایی انتقال DNA نیست؛ نقش اصلی آن گرفتن سلول گیرنده و نزدیک‌کردن دو سلول است تا ارتباط غشایی برای انتقال ایجاد شود.
مثال مهم: UPEC
در Uropathogenic E. coli، P fimbriae به گیرنده‌های مرتبط با آنتی‌ژن گروه خونی P در دستگاه ادراری متصل می‌شوند و به چسبندگی و ایجاد عفونت ادراری کمک می‌کنند.
تاژک، کموتاکسی و الگوهای قرارگیری
تاژک زائده‌ای بلند و شلاقی است که مهم‌ترین نقش آن حرکت است. ساختمان آن از سه بخش اصلی تشکیل می‌شود: Basal body، Hook و Filament. در گرم منفی، حلقه‌های بیشتری در جسم پایه دیده می‌شود زیرا باید از غشای خارجی نیز عبور کند.
Rod و حلقه‌های جسم پایه، Hook و Filament اجزای اصلی تاژک هستند.
راهنمای شکل
- Basal bodyجسم پایه
- Rodمحور مرکزی
- Hookقلاب رابط
- Filamentرشتهٔ شلاقی
| حلقه | جایگاه ذکرشده در منبع |
|---|---|
| M | غشای داخلی |
| S | ناحیهٔ پری‌پلاسمی |
| P | پپتیدوگلیکان |
| L | غشای خارجی |
| C | سیتوپلاسم |
انرژی حرکت معمولاً از Proton Motive Force تأمین می‌شود. پروتون‌هایی که در زنجیرهٔ انتقال الکترون به بیرون پمپ شده‌اند، هنگام بازگشت از مجموعهٔ موتور تاژک باعث چرخش می‌شوند. در برخی باکتری‌های محیط‌های شور، نیروی محرکه می‌تواند بر پایهٔ یون سدیم باشد.
در توضیح منبع، چرخش پادساعتگرد با حرکت مستقیم و چرخش ساعتگرد با تغییر جهت/چرخش همراه است.
راهنمای شکل
- CCWحرکت مستقیم‌تر / Run
- CWTumble و تغییر جهت
دام‌های تاژک
- تعداد بیشتر تاژک الزاماً به معنی سرعت بیشتر نیست.
- پیلی عمدتاً برای اتصال/انتقال ژن است؛ تاژک عمدتاً برای حرکت.
- در اسپیروکت‌ها، تاژک‌ها در فضای پری‌پلاسمی قرار می‌گیرند و حرکت corkscrew ایجاد می‌کنند.
اندواسپور؛ ساختمان، مقاومت و اسپورزایی
اندواسپور یک حالت بقایی بسیار مقاوم است و وسیلهٔ تکثیر محسوب نمی‌شود. در پزشکی، دو جنس مهم اسپورساز که در این منبع تأکید شده‌اند Bacillus (عموماً هوازی) و Clostridium (بی‌هوازی) هستند.
لایه‌ها از داخل به خارج: Core، Core wall، Cortex، Spore coat و در بعضی گونه‌ها Exosporium.
راهنمای شکل
- CoreDNA، ریبوزوم و اجزای ضروری
- Core wallدیوارهٔ اولیه اسپور
- Cortexضخیم‌ترین لایه، پپتیدوگلیکان غیرمعمول
- Spore coatلایه بسیار مقاوم و نفوذناپذیر
- Exosporiumلایهٔ خارجی در برخی گونه‌ها
| ویژگی اندواسپور | نکته |
|---|---|
| آب | بسیار کم؛ حالت شدیداً دهیدراته |
| متابولیسم | تقریباً غیرفعال در حالت خفته |
| مقاومت | به گرما، سرما، تشعشع و شرایط نامطلوب بسیار بالا |
| Calcium dipicolinate | در منبع یکی از عوامل مهم مقاومت و حالت کریستالی پوشش معرفی شده |
| منبع انرژی ذخیره‌ای | ۳-فسفوگلیسرات در توضیح جزوه برجسته شده |
| زنجیره انتقال الکترون | ناقص/غیرفعال؛ اسپور حتی از باکتری هوازی هم حالت متابولیک رویشی ندارد |
در شرایط نامساعد، همانندسازی DNA، تقسیم نامتقارن، تشکیل forespore، ساخت لایه‌های حفاظتی و در پایان لیز سلول مادر رخ می‌دهد.
رشد و تقسیم معمول.
یک کپی کامل برای اندواسپور آماده می‌شود.
Forespore کوچک در یک قطب جدا می‌شود.
کورتکس و پوشش‌ها به تدریج ساخته می‌شوند.
مقاومت کامل‌تر می‌شود.
سلول مادر لیز و اسپور آزاد می‌شود.
دام کلیدی
Sporulation باکتری را زیاد نمی‌کند؛ از یک سلول رویشی، یک اسپور بقایی ایجاد می‌شود. افزایش تعداد باکتری پس از Germination و بازگشت به فرم رویشی رخ می‌دهد.
مرور نهایی، دام‌ها و سؤال‌وپاسخ
جدول مرور افتراقی پوشش باکتری
| ویژگی | گرم مثبت | گرم منفی | مایکوپلاسما |
|---|---|---|---|
| پپتیدوگلیکان | ضخیم | نازک | ندارد |
| غشای خارجی | ندارد | دارد | ندارد |
| LPS | ندارد | دارد | ندارد |
| اسید تیکوئیک | دارد | ندارد | ندارد |
| استرول غشایی | معمولاً ندارد | معمولاً ندارد | دارد |
| رنگ‌آمیزی گرم | عموماً بنفش | عموماً صورتی | قابل اتکا نیست چون دیواره ندارد |
جدول مرور زوائد سطحی
| ساختار | مادهٔ سازنده/ساختار | وظیفهٔ اصلی | نکتهٔ افتراقی |
|---|---|---|---|
| Common pili / Fimbriae | Pilin | اتصال | کوتاه و متعدد |
| Sex pilus | Pilin | Conjugation | بلندتر و برای نزدیک‌کردن سلول‌ها |
| Type IV pilus | پیلی تخصصی | اتصال + Twitching | حرکت سطحی |
| Flagellum | Basal body + Hook + Filament | حرکت و chemotaxis | انرژی معمولاً PMF |
| Endoflagellum | تاژک پری‌پلاسمی | حرکت corkscrew | ویژهٔ اسپیروکت‌ها در این بحث |
جدول مرور مواد ذخیره‌ای
| ماده | فرم ذخیره | کاربرد/نمونهٔ تشخیصی |
|---|---|---|
| کربن | Glycogen؛ در برخی محدودیت‌ها PHB | ذخیره انرژی/کربن |
| گوگرد | گرانول‌های گوگردی | گاهی ارزش تشخیصی |
| فسفات | Volutin / Metachromatic granules | اهمیت در Corynebacterium diphtheriae |
دام‌های امتحانی
- گرم منفی به‌علت «پپتیدوگلیکان بیشتر» مقاوم‌تر نیست؛ مقاومت نفوذی آن بیشتر به غشای خارجی مربوط است.
- LPS فقط در غشای خارجی گرم منفی قرار دارد.
- Lipid A بخش مسئول سمیت LPS است؛ O-antigen بخش متغیر آنتی‌ژنی است.
- Endotoxin در تعریف کلاسیکِ این بخش، جزء ساختمانی باکتری است؛ Exotoxin ترشح می‌شود.
- پورین در غشای خارجی گرم منفی قرار دارد.
- اسید تیکوئیک ویژگی دیوارهٔ گرم مثبت است.
- در محدودیت فسفات، Teichuronic acid می‌تواند جایگزین Teichoic acid شود.
- PBP همان گروهی از Transpeptidaseهاست که هدف بتالاکتام‌ها هستند.
- Cycloserine روی مراحل مرتبط با D-Ala-D-Ala اثر می‌گذارد؛ Bacitracin روی بازیافت Bactoprenol.
- Lysozyme پیوند β-1→4 پپتیدوگلیکان را می‌شکند.
- غشای خارجی گرم منفی دسترسی لیزوزیم را محدود می‌کند.
- Mycoplasma دیواره ندارد و استرول غشایی دارد.
- ریبوزوم باکتری 70S است، نه 80S.
- نوکلئوئید اندامک غشادار نیست.
- مزوزوم در این جزوه یک مفهوم قدیمی و نادرست معرفی شده است.
- Common pili برای اتصال و Sex pili برای Conjugation مهم‌اند.
- Sex pilus الزاماً مجرای انتقال DNA نیست؛ ابتدا دو سلول را نزدیک می‌کند.
- Type IV pili می‌تواند Twitching motility ایجاد کند.
- تاژک باکتری از نظر ساختمان با تاژک یوکاریوتی متفاوت است.
- حلقه‌های L و P در گرم مثبت وجود ندارند چون غشای خارجی ندارند.
- CCW در توضیح جزوه با حرکت مستقیم‌تر و CW با Tumble/تغییر جهت همراه است.
- تعداد تاژک‌ها الزاماً سرعت باکتری را تعیین نمی‌کند.
- اندواسپور وسیلهٔ تکثیر نیست؛ یک فرم بقایی است.
- Bacillus و Clostridium دو جنس مهم اسپورساز پزشکی در این بخش‌اند.
- کلسیم دی‌پیکولینات و دهیدراتاسیون شدید با مقاومت اندواسپور ارتباط دارند.