مقایسهٔ سه خانوادهٔ اصلی
پاپیلوماویریده
پلیوماویروسها
پاروویریده
| ویژگی | پاپیلوماویریده | پلیوماویروسها | پاروویریده |
|---|---|---|---|
| ژنوم | DNA دورشتهای حلقوی | DNA دورشتهای حلقوی | DNA تکرشتهای خطی |
| پوشش | ندارد | ندارد | ندارد |
| تقارن | بیستوجهی | بیستوجهی | بیستوجهی |
| اندازه | حدود ۵۰ تا ۵۵ نانومتر | حدود ۴۰ تا ۵۰ نانومتر | حدود ۲۵ نانومتر |
| محل تکثیر | هسته | هسته | هسته |
| پاتوژن مهم انسانی | HPV | BK و JC | Parvovirus B19 |
ساختمان و ژنوم HPV
| ویژگی | وضعیت در HPV | نکتهٔ مهم |
|---|---|---|
| پوشش | فاقد پوشش لیپیدی | در محیط مساعد میتواند مدت زیادی عفونتزا بماند |
| تقارن | بیستوجهی | کپسید از L1 و L2 ساخته میشود |
| اندازه | حدود ۵۰ تا ۵۵ نانومتر | ویروس کوچک |
| ژنوم | DNA دورشتهای حلقوی | اطراف ژنوم هیستونهای میزبان قرار دارد |
| تکثیر | در هسته | از DNA پلیمراز میزبان استفاده میکند |
| بافت هدف | اپیتلیوم اپیدرم و غشاهای مخاطی | تظاهر بالینی به نوع ویروس وابسته است |
تفاوت مهم با هرپس سیمپلکس
ژنوم HPV کوچک است، پروتئینهای کمی تولید میکند و برای همانندسازی از DNA پلیمراز میزبان استفاده میکند.
پروتئینهای HPV
L1 و L2
- L1: پروتئین اصلی کپسید
- L1 میتواند ذرهٔ شبهویروس بسازد
- L2: پروتئین فرعی کپسید و متصل به DNA
E6 و E7
- E6: مهار p53 و کاهش آپوپتوز
- E7: مهار Rb و تحریک ورود به میتوز
- دو انکوپروتئین اصلی
E1 و E2
- E1: همانندسازی DNA و نگهداری اپیزوم
- E2: ضروری برای همانندسازی
- E2 بیان E6 و E7 را مهار میکند
E4 و E5
- E4: تشکیل شبکههای رشتهای سیتوپلاسمی
- E5: جلوگیری از اسیدیشدن اندوزوم
- ارتباط E5 با EGF و PDGF
LCR
مبدأ همانندسازی DNA و ناحیهٔ تنظیم بیان ژنهای HPV.
| پروتئین یا ناحیه | عملکرد اصلی |
|---|---|
| L1 | پروتئین اصلی کپسید و سازندهٔ ذرات شبهویروس |
| L2 | پروتئین فرعی کپسید و متصلشونده به DNA |
| E6 | مهار یا تخریب p53 |
| E7 | غیرفعالکردن پروتئین رتینوبلاستوما |
| E1 | همانندسازی DNA، نگهداری اپیزوم و کنترل رونویسی |
| E2 | ضروری برای همانندسازی و مهار بیان E6 و E7 |
| E4 | تشکیل شبکههای رشتهای سیتوپلاسمی |
| E5 | مهار اسیدیشدن اندوزوم و ارتباط با فاکتورهای رشد |
| LCR | مبدأ همانندسازی و تنظیم بیان ژن |
چرخهٔ تکثیر HPV در اپیدرم
ورود از خراش
رسیدن ویروس به سلولهای Basal.
اتصال L1
اتصال به پروتئوگلیکانها و Integrin α6.
مرحلهٔ Basal
ورود ژنوم به هسته و بیان ژنهای Early.
تمایز سلولی
حرکت سلول به لایههای Spinosum و Granulosum.
همانندسازی
تکثیر ژنوم در سلولهای تمایزیافتهتر.
مونتاژ و رهاسازی
ساخت پروتئینهای Late در کراتینوسیت و آزادشدن ذرات.
سلول Basal
سلول بنیادی تمایزنیافته؛ بیان ژنهای زودرس.
Spinosum و Granulosum
همانندسازی ژنوم و افزایش تعداد نسخهها.
Corneum
تولید پروتئینهای دیررس و مونتاژ ویریون.
کراتینوسیت
سلول تمایزیافتهٔ نهایی؛ رهاسازی ویروس با تخریب سلول.
نتیجهٔ آزمایشگاهی
کشت HPV به شبیهسازی سهبعدی لایههای پوست نیاز دارد.
راههای انتقال و تظاهرات پوستی HPV
| راه انتقال | شرایط یا مثال |
|---|---|
| تماس مستقیم | بهویژه در صورت سالمنبودن پوست فرد گیرنده |
| وسایل مشترک و استخر | رطوبت بالا و دوام ویروس در شرایط مساعد |
| تماس جنسی | انتقال زگیلهای ناحیهٔ تناسلی |
زگیل پوستی معمولی
اغلب روی دست؛ ضایعهٔ گلکلمی یا ستارهای و معمولاً بدون درد
زگیل کف پا
دردناک؛ سروتایپ ۱
زگیل مسطح
صورت، گردن یا قفسهٔ سینهٔ کودکان؛ سروتایپهای ۳، ۱۰ و ۲۸
پاپیلومای حنجره
بیشتر در کودکان؛ معمولاً سروتایپهای ۶ و ۱۱
| تظاهر | محل یا ظاهر | سروتایپهای ذکرشده | ویژگی |
|---|---|---|---|
| زگیل پوستی معمولی | اغلب دست؛ گلکلمی یا ستارهای | ۲، ۳، ۲۷ و ۵۷ | بدون درد و معمولاً خودمحدودشونده |
| زگیل کف پا | کف پا | ۱ | بسیار دردناک |
| زگیل مسطح | صورت، گردن یا قفسهٔ سینهٔ کودکان | ۳، ۱۰ و ۲۸ | فاقد شکل گلکلمی |
| پاپیلومای حنجره | حنجره | ۶ و ۱۱ | بیشتر در کودکان |
| کندیلوما | ناحیهٔ تناسلی | ۶، ۱۱، ۱۶ و ۱۸ | انتقال جنسی |
HPV کمخطر و پرخطر
سروتایپهای کمخطر
بیشتر با زگیلهای پوستی و تناسلی مرتبطاند و معمولاً رفتار بدخیم ندارند.
سروتایپهای پرخطر
با نئوپلازی و سرطان، بهویژه سرطانهای ناحیهٔ تناسلی، ارتباط بیشتری دارند.
| سروتایپ | بیماری یا سرطان مرتبط در جزوه |
|---|---|
| ۶ و ۱۱ | پاپیلومای حنجره و زگیل تناسلی |
| ۱۶ و ۱۸ | مهمترین انواع مرتبط با سرطان سرویکس و عفونت پایدار |
| ۳۱ و ۴۵ | از سروتایپهای مهم سرطانزا |
| ۱۶ | ارتباط با سرطان ولو در زنان و آلت تناسلی در مردان |
| برخی سروتایپها | ارتباط با سرطانهای نازوفارنکس |
مکانیسم سرطانزایی HPV
ادغام ژنوم
بخشی از ژنوم ویروس وارد ژنوم سلول میزبان میشود.
بیان E6
مهار p53، کاهش آپوپتوز و نامیراشدن سلول.
بیان E7
مهار Rb و ورود کنترلنشدهٔ سلول به چرخهٔ تقسیم.
Immortalization
بقای طولانی سلول و تکثیر بدون کنترل طبیعی.
تومورزایی
تجمع تغییرات سلولی و حرکت به سمت نئوپلازی و سرطان.
نبود ذرهٔ ویروسی
در مرحلهٔ سرطان فقط بخشی از ژنوم بیان میشود؛ فرد در این مرحله عفونی نیست.
نقطهٔ مرکزی سرطانزایی
E6 آپوپتوز را مهار میکند و E7 کنترل چرخهٔ سلولی را از بین میبرد؛ حاصل این دو مسیر، نامیراشدن و تکثیر کنترلنشدهٔ سلول است.
سرطان سرویکس و پیشگیری
آلودگی
ورود HPV به اپیتلیوم سرویکس.
پاکسازی یا ماندگاری
بخش زیادی از عفونتها خودمحدودشوندهاند.
عفونت پایدار
باقیماندن طولانی سروتایپهای پرخطر.
نئوپلازی
تغییرات داخلاپیتلیالی.
سرطان مهاجم
پیشرفت تدریجی طی سالهای طولانی.
پیشگیری
واکسن گارداسیل علیه سویههای انکوژن.
| موضوع | نکتهٔ مطرحشده در جزوه |
|---|---|
| سیر زمانی | ممکن است ۱۰ تا ۱۵ سال طول بکشد تا سلولها سرطانی شوند |
| درمان HPV | درمان اختصاصی برای عفونت HPV ذکر نشده است |
| زگیلها | در بسیاری موارد خودبهخود بهبود پیدا میکنند |
| واکسن | گارداسیل علیه سویههای انکوژن و برای پیشگیری از سرطان سرویکس |
اهمیت واکسن
در جزوه، سرطان سرویکس بهعنوان نمونهٔ مهم سرطان قابلپیشگیری با واکسن معرفی شده است.
ساختمان و ویژگیهای پلیوماویروسها
| ویژگی | پلیوماویروسها |
|---|---|
| پوشش | فاقد پوشش لیپیدی |
| تقارن | بیستوجهی |
| اندازه | حدود ۴۰ تا ۵۰ نانومتر و کوچکتر از پاپیلوماویروس |
| ژنوم | DNA دورشتهای حلقوی |
| تکثیر | در هسته |
| انکوپروتئین | Large T Antigen؛ مختلکنندهٔ p53 و Rb |
SV40
میزبان اصلی آن میمون است و در جزوه برای انسان بیماریزا معرفی نشده است، اما در مطالعات آزمایشگاهی سرطان اهمیت داشته و شناسایی p53 با مطالعهٔ آن مرتبط دانسته شده است.
BK و JC
مرحلهٔ اولیه
آلودگی لوزهها و لنفوسیتها و سپس ورود به خون.
نهفتگی
BK در کلیه؛ JC در کلیه و سلولهای لنفوئیدی، بهویژه B سلها.
میزبان سالم
معمولاً بیماری بالینی ایجاد نمیشود.
نقص ایمنی
فعالشدن مجدد ویروس و ایجاد بیماری فرصتطلب.
BK
بیماری کلیوی، عفونت شدید ادراری، انسداد مجاری و رد پیوند کلیه.
JC
درگیری سیستم عصبی مرکزی و PML، بهویژه در مراحل پایانی ایدز.
| ویروس | محل نهفتگی | بیماری در نقص ایمنی | نکتهٔ مهم |
|---|---|---|---|
| BK | سلولهای کلیه | نفروپاتی، عفونت ادراری، انسداد و رد پیوند | اهمیت در بیماران پیوند کلیه |
| JC | کلیه و سلولهای لنفوئیدی، بهویژه B سل | PML و درگیری سیستم عصبی مرکزی | بیشتر در مراحل آخر ایدز |
درمان و پیشگیری
برای ویروسهای خانوادهٔ پلیوما در جزوه دارو یا واکسن معرفی نشده است.
ساختمان پاروویروسها
| ویژگی | وضعیت در پاروویریده | پیامد |
|---|---|---|
| اندازه | حدود ۲۵ نانومتر | از کوچکترین ویروسهای DNAدار |
| پوشش | ندارد | فاقد پوشش لیپیدی |
| کپسید | بیستوجهی | ساختمان فشرده |
| ژنوم | DNA تکرشتهای خطی | استثنای مهم در ویروسهای DNAدار |
| تکثیر | در هسته و با DNA پلیمراز میزبان | وابستگی به سلول میزبان |
| سلول مناسب | سلول در فاز S یا میتوز | تکثیر فقط در سلولهای در حال تقسیم |
پاروویروس B19 و بیماری پنجم
ورود تنفسی
شروع با علائم شبیه سرماخوردگی.
ویرمی
ورود ویروس به خون و انتشار به اندامها.
پوست
ایجاد راش، بهویژه در صورت کودک.
نمای سیلیخورده
راش واضح صورت و علامت تیپیک بیماری پنجم.
سیر بیماری
عفونت خودمحدودشونده و بهبود نهایی کودک.
تظاهرات خونی و بارداری در B19
بزرگسالان
پلیآرتریت، بهویژه در زنان؛ معمولاً خودمحدودشونده.
پیشساز اریتروئید
اتصال به آنتیژن P و تکثیر همراه با لیز مستقیم سلول.
بیماری خونی زمینهای
تخریب شدید سلولهای پیشساز و بحران آپلاستیک.
بارداری
عبور از جفت در عفونت نخستین مادر.
جنین
درگیری هپاتوسیتها، هیدروپس فتالیس و امکان سقط.
پیشگیری و درمان
در جزوه دارو یا واکسن اختصاصی معرفی نشده است.
| گروه | تظاهر اصلی | مکانیسم یا نکته |
|---|---|---|
| کودک | اریتم عفونی یا بیماری پنجم | راش صورت با نمای سیلیخورده |
| بزرگسال | پلیآرتریت | بیشتر در زنان و خودمحدودشونده |
| فرد مبتلا به آنمی مزمن یا همولیتیک | بحران آپلاستیک | تخریب پیشسازهای اریتروئید |
| زن باردار با عفونت نخستین | عفونت جنین | عبور از جفت، هیدروپس فتالیس و سقط |
جدول نهایی و دامهای امتحانی
| ویروس یا خانواده | ژنوم | سلول یا بافت هدف | بیماری مهم | نکتهٔ کلیدی |
|---|---|---|---|---|
| HPV | DNA دورشتهای حلقوی | اپیتلیوم پوست و مخاط | زگیل و سرطان سرویکس | E6 مهار p53؛ E7 مهار Rb |
| BK | DNA دورشتهای حلقوی | کلیه | نفروپاتی و رد پیوند | پاتوژن فرصتطلب |
| JC | DNA دورشتهای حلقوی | کلیه و B سل | PML | اهمیت در ایدز |
| Parvovirus B19 | DNA تکرشتهای خطی | پیشساز اریتروئید | بیماری پنجم و بحران آپلاستیک | رسپتور P یا Globoside |
مرور یکخطی
HPV: زگیل و سرطان؛ BK: کلیه و پیوند؛ JC: مغز و PML؛ B19: راش کودک، مفصل بزرگسال، بحران آپلاستیک و هیدروپس جنین.