ویژگیهای عمومی ریهها
مقایسه کلی
ریه راست بهدلیل بالا آمدن دیافراگم روی کبد، کوتاهتر و پهنتر است؛ اما حجم و وزن بیشتری از ریه چپ دارد. ریه چپ بهعلت حضور قلب باریکتر است و بریدگی قلبی دارد.
| ویژگی | ریه راست | ریه چپ |
|---|---|---|
| ارتفاع و عرض | کوتاهتر و پهنتر. | بلندتر و باریکتر. |
| لوبها | سه لوب فوقانی، میانی و تحتانی. | دو لوب فوقانی و تحتانی. |
| شیارها | مایل و افقی. | فقط مایل. |
| ویژگی اختصاصی | لوب میانی و شیار افقی. | بریدگی قلبی و لینگولا. |
آزمون شناوری ریه نوزاد
ریه پیش از اولین تنفس متراکم و کمهواست، اما پس از تنفس هوادار و اسفنجی میشود. آزمون شناوری در پزشکی قانونی تنها یک قرینه است و باید همراه سایر یافتهها تفسیر شود.
سطوح، کنارهها، قله و قاعده
| ساختمان | ویژگی | مجاورت |
|---|---|---|
| سطح دندهای | بزرگ، محدب و پیوسته از قدام به طرفین و خلف. | دندهها و فضاهای بیندندهای. |
| سطح مدیاستینال | مقعر و دارای ناف ریه؛ بخش قدامی مدیاستینال و بخش خلفی مهرهای. | قلب، عروق بزرگ، مری و مهرههای سینهای. |
| سطح دیافراگمی | قاعده مقعر ریه. | گنبد دیافراگم و از طریق آن احشای شکمی. |
| کناره قدامی | تیز؛ در چپ دارای بریدگی قلبی. | پشت جناغ و غضروفهای دندهای. |
| کناره خلفی | گرد و ضخیم. | دو سوی ستون مهرههای سینهای. |
| کناره تحتانی | تیز و جداکننده قاعده از سطوح دندهای و مدیاستینال. | در حرکات تنفسی جابهجا میشود. |
قله ریه
قله یا Apex حدود ۲ تا ۳ سانتیمتر بالاتر از یکسوم داخلی ترقوه و در عقب نزدیک گردن دنده اول قرار میگیرد. شریان سابکلاوین، شبکه بازویی، فاسیای سیبسون، اسکالن میانی و عقده ستارهای از روابط مهم آناند.
آسیب قله
شکستگی جابهجاشده ترقوه یا دنده اول میتواند به قله ریه، عروق سابکلاوین یا عناصر عصبی مجاور آسیب بزند؛ عضله سابکلاویوس تا حدی نقش محافظ دارد.
شیارها و لوبهای ریه راست
| شیار | مسیر سطحی | لوبهای جداشده |
|---|---|---|
| مایل | از زائده خاری T4 در عقب، در امتداد دنده ششم به قدام و پایین میرود. | لوب تحتانی را از لوبهای فوقانی و میانی جدا میکند. |
| افقی | تقریباً در امتداد دنده چهارم، از شیار مایل نزدیک خط میدآگزیلاری تا کنار قدامی. | لوب فوقانی را از لوب میانی جدا میکند. |
عمق شیارها
شیارها تا عمق بافت ریه پیش میروند و سطوح لوبها را میسازند، اما ریشه ریه و ساختمانهای ناف باعث میشوند لوبها کاملاً از هم جدا نشوند.
ریه چپ، بریدگی قلبی و لینگولا
| ساختمان | توضیح |
|---|---|
| شیار مایل | لوب فوقانی را از لوب تحتانی جدا میکند و در سطح دندههای پنجم و ششم دیده میشود. |
| بریدگی قلبی | فرورفتگی کنار قدامی لوب فوقانی در مقابل قلب؛ حدود غضروف دنده چهارم تا ششم. |
| لینگولا | زبانهای از لوب فوقانی زیر بریدگی قلبی؛ همتای عملکردی لوب میانی راست، اما لوب مستقل نیست. |
دام لینگولا
لینگولا بخشی از لوب فوقانی ریه چپ است. شباهت آن به لوب میانی راست به معنی وجود «لوب سوم» در ریه چپ نیست.
حدود سطحی ریهها
| خط مرجع | کناره تحتانی ریه | انعکاس تحتانی پلور |
|---|---|---|
| میدکلاویکولار | دنده ششم | دنده هشتم |
| میدآگزیلاری | دنده هشتم | دنده دهم |
| اسکاپولار | دنده دهم | دنده دوازدهم |
قاعده ۶، ۸، ۱۰ و ۸، ۱۰، ۱۲
حد تحتانی ریه در سه خط اصلی بهترتیب ۶، ۸ و ۱۰ است؛ پلور دو دنده پایینتر یعنی ۸، ۱۰ و ۱۲ امتداد دارد. فاصله میان آنها بنبست کوستودیافراگماتیک را میسازد.
تفاوت ریه راست و چپ در قدام
کناره قدامی دو ریه تا غضروف دنده چهارم مشابه است؛ سپس کناره چپ بهعلت بریدگی قلبی از خط وسط دور میشود و نزدیک غضروف دنده ششم بازمیگردد.
ناف، ریشه و ترتیب عناصر
ناف ریه
ناحیهای روی سطح مدیاستینال است که پلور احشایی در آن بازتاب مییابد و عناصر ریشه از آن عبور میکنند.
ریشه ریه
مجموعه برونش، شریان و وریدهای ریوی، عروق برونشیال، اعصاب، لنفاتیک و بافت همبند است که ریه را به مدیاستینوم متصل میکند.
خون ریوی و برونشیال
شریان ریوی خون کماکسیژن را برای تبادل گاز میآورد؛ وریدهای ریوی خون اکسیژندار را برمیگردانند. شریانهای برونشیال خون اکسیژندار تغذیهای به بافتهای راه هوایی و استرومای ریه میرسانند.
مجاورتهای سطح داخلی ریه راست
| ناحیه | اثر یا مجاورت |
|---|---|
| قدام ناف | اثر قلبی، ورید اجوف فوقانی و وریدهای براکیوسفالیک. |
| بالای ناف | قوس ورید آزیگوس که به SVC میپیوندد. |
| خلف ناف | مری و ورید آزیگوس. |
| قله | دنده اول، شریان و ورید سابکلاوین، نای و عروق براکیوسفالیک. |
| قاعده | دیافراگم و از طریق آن کبد. |
قاعده ساده
اثرهای برجسته ریه راست عمدتاً وریدیاند: SVC، IVC و azygos. این قاعده برای جهتیابی تصویر مفید است، اما جایگزین شناسایی دقیق ناف و شیارها نیست.
مجاورتهای سطح داخلی ریه چپ
| ناحیه | اثر یا مجاورت |
|---|---|
| قدام و پایین ناف | اثر عمیق قلب، بهویژه بطن چپ. |
| بالای ناف | قوس آئورت. |
| خلف ناف | آئورت نزولی و مری. |
| قله | شریان سابکلاوین چپ، کاروتید مشترک چپ و ورید براکیوسفالیک چپ. |
| قاعده | دیافراگم و از طریق آن معده، طحال و لوب چپ کبد. |
قاعده ساده
اثرهای شاخص ریه چپ عمدتاً شریانیاند: قوس آئورت، آئورت نزولی و شریان سابکلاوین. اثر قلبی در چپ عمیقتر و بریدگی قلبی واضحتر است.
اعصاب اطراف ریشه
در هر دو طرف، عصب فرنیک و شبکه ریوی قدامی جلوی ریشه قرار دارند؛ عصب واگ و شبکه ریوی خلفی پشت ریشه عبور میکنند.
مرور عمیق و دامهای مهم
| کلیدواژه سؤال | پاسخ | چرایی |
|---|---|---|
| لوب میانی | ریه راست | میان شیار افقی و مایل قرار دارد. |
| لینگولا | لوب فوقانی ریه چپ | زیر بریدگی قلبی است و لوب مستقل نیست. |
| قوس آزیگوس | بالای ناف ریه راست | به SVC تخلیه میشود. |
| قوس آئورت | بالای ناف ریه چپ | اثر واضحی روی سطح مدیاستینال چپ دارد. |
| برونش اپیآرتریال | ریشه ریه راست | برونش لوب فوقانی بالای شریان ریوی قرار میگیرد. |
دامهای پرتکرار
۱. ریه راست کوتاهتر اما حجیمتر است.
۲. لینگولا لوب جداگانه نیست.
۳. حد پلور دو دنده پایینتر از حد ریه است.
۴. شیار افقی فقط در ریه راست وجود دارد.
۵. ناف ناحیه سطحی و ریشه مجموعه عناصر عبوری است.
۶. شریان ریوی و شریان برونشیال از نظر نوع خون و کارکرد یکسان نیستند.
مسیر مرور سریع
ابتدا راست و چپ را از روی تعداد لوب و شیار تشخیص بده؛ سپس سطوح، کنارهها و حدود ۶، ۸ و ۱۰ را مرور کن. در پایان، ترتیب عناصر ناف و اثرهای آزیگوس در راست و آئورت در چپ را روی تصاویر تثبیت کن.