سؤال ۱بخش ۴قدرت طرحهای مطالعه در بررسی رابطه علیتی
کدام یک از مطالعات اپیدمیولوژیک توانایی بیشتری در اثبات رابطه علیتی دارد؟
۱Case-control studies
۲Cohort studiesپاسخ صحیح
۳Randomized controlled trials
۴Cross-sectional studies
پاسخ نهایی: گزینهٔ ۲ — Cohort studies
بررسی علمی گزینهها
گزینهٔ ۱، نادرست: مورد–شاهدی از بیماری به مواجهه قبلی برمیگردد و نسبت به Cohort برای ترتیب زمانی و بررسی رابطه علیتی محدودتر است.
گزینهٔ ۲، پاسخ صحیح: Cohort در مبحث منبع، قویترین طرح مشاهدهای برای رابطه عامل خطر و بیماری معرفی شده است.
گزینهٔ ۳، نادرست: RCT در منابع بهعنوان استاندارد طلایی ارزیابی مداخلات و درمانها مطرح شده است؛ اما در بخش بررسی علتشناسی عامل خطر–بیماری، پاسخ منبع Cohort است.
گزینهٔ ۴، نادرست: در مطالعه مقطعی مواجهه و بیماری همزمان سنجیده میشوند و تقدم زمانی بهخوبی مشخص نمیشود.
جمعبندی آموزشی سؤال
در متن منابع، برای بررسی رابطه عامل خطر با بروز بیماری، مطالعه همگروهی قویترین مطالعه معرفی شده است؛ چون از مواجهه شروع میکند و بروز پیامد را در طول زمان دنبال میکند.
منبع: بخش ۴ «طراحی مطالعات مشاهدهای»؛ مبحث «قدرت طرحهای مطالعه در بررسی رابطه علیتی».
سؤال ۲بخش ۳بروز تجمعی و جمعیت در معرض خطر
پنجاه درصد جمعیت ۵۰۰٬۰۰۰ نفری منطقهای را زنان تشکیل دادهاند که ۲۰٪ آنها هیسترکتومی شدهاند. در این منطقه ۲ مورد جدید سرطان رحم در مدت یک سال دیده شده است. بروز تجمعی سالانه این بیماری در این منطقه کدام است؟
۱۱ در صد هزارپاسخ صحیح
۲۴ در صد هزار
۳۲ در صد هزار
۴۳ در صد هزار
پاسخ نهایی: گزینهٔ ۱ — ۱ در صد هزار
بررسی علمی گزینهها
گزینهٔ ۱، پاسخ صحیح: ۲ ÷ ۲۰۰٬۰۰۰ = ۱ در ۱۰۰٬۰۰۰.
گزینهٔ ۲، نادرست: این مقدار چهار برابر مقدار حاصل از جمعیت واقعی در معرض خطر است.
گزینهٔ ۳، نادرست: این مقدار زمانی به دست میآید که مخرج بهاشتباه ۱۰۰٬۰۰۰ نفر فرض شود.
گزینهٔ ۴، نادرست: با محاسبه جمعیت در معرض خطر، چنین مقداری به دست نمیآید.
جمعبندی آموزشی سؤال
از ۵۰۰٬۰۰۰ نفر، ۲۵۰٬۰۰۰ نفر زن هستند. با حذف ۲۰٪ زنان هیسترکتومیشده، ۲۰۰٬۰۰۰ نفر در معرض خطر باقی میمانند. ۲ مورد جدید در ۲۰۰٬۰۰۰ نفر برابر ۱ در صد هزار است.
منبع: بخش ۳ «اندازهگیری فراوانی، مرگ و بار بیماری»؛ مبحث «بروز تجمعی و جمعیت در معرض خطر».
سؤال ۳بخش ۳عوامل مؤثر بر شیوع
تمامی موارد زیر باعث افزایش شیوع یک بیماری میگردد، به جز:
۱افزایش شدت بیماریپاسخ صحیح
۲کاهش میزان بهبودی کامل بیماری
۳افزایش موارد جدید بیماری
۴کاهش موارد مرگ ناشی از بیماری
پاسخ نهایی: گزینهٔ ۱ — افزایش شدت بیماری
بررسی علمی گزینهها
گزینهٔ ۱، پاسخ صحیح: شدت بیشتر الزاماً شیوع را افزایش نمیدهد و با افزایش مرگ میتواند مدت حضور بیمار در جمعیت را کم کند.
گزینهٔ ۲، نادرست: کاهش بهبودی باعث طولانیتر شدن مدت بیماری و افزایش شیوع میشود.
گزینهٔ ۳، نادرست: افزایش موارد جدید همان افزایش بروز است و شیوع را بالا میبرد.
گزینهٔ ۴، نادرست: کاهش مرگ باعث ماندگاری بیشتر بیماران و افزایش شیوع میشود.
جمعبندی آموزشی سؤال
در منابع، افزایش بروز و طول مدت بیماری شیوع را بالا میبرند و افزایش مرگ یا بهبودی شیوع را کاهش میدهد. «افزایش شدت بیماری» بهعنوان عامل مستقل افزایش شیوع ذکر نشده و در صورت افزایش مرگ حتی میتواند شیوع را کم کند.
منبع: بخش ۳ «اندازهگیری فراوانی، مرگ و بار بیماری»؛ مبحث «عوامل مؤثر بر شیوع».
سؤال ۴بخش ۴انتخاب گروه شاهد در مطالعه مورد–شاهدی
در یک مطالعه مورد-شاهدی رعایت همه موارد زیر از اصول انتخاب گروه شاهد است، بجز:
۱تعداد شاهدهای مطالعه باید برابر تعداد موردهای مطالعه باشد.پاسخ صحیح
۲گروه شاهد باید از بین افرادی انتخاب شوند که عاری از بیماری تحت مطالعه باشند.
۳این گروه باید از همان جمعیت مبنا که موردها از آن انتخاب شدهاند باشد.
۴افراد گروه شاهد باید به طور بالقوه شانس ابتلا به بیماری را داشته باشند.
پاسخ نهایی: گزینهٔ ۱ — تعداد شاهدهای مطالعه باید برابر تعداد موردهای مطالعه باشد.
بررسی علمی گزینهها
گزینهٔ ۱، پاسخ صحیح: برابری عددی مورد و شاهد یک الزام نیست.
گزینهٔ ۲، نادرست: شاهد نباید بیماری مورد مطالعه را داشته باشد.
گزینهٔ ۳، نادرست: شاهد باید از همان جمعیتی باشد که موارد از آن برخاستهاند.
گزینهٔ ۴، نادرست: شاهد باید بالقوه امکان تبدیل شدن به یک مورد را در همان جمعیت داشته باشد.
جمعبندی آموزشی سؤال
در مطالعه مورد–شاهدی لازم نیست تعداد شاهدها دقیقاً برابر تعداد موردها باشد؛ مهمتر آن است که شاهدها بیماری مورد مطالعه را نداشته باشند و نماینده همان جمعیت مبنا باشند.
منبع: بخش ۴ «طراحی مطالعات مشاهدهای»؛ مبحث «انتخاب گروه شاهد در مطالعه مورد–شاهدی».
سؤال ۵بخش ۴Case Series
تمام موارد زیر در رابطه با مطالعات Case Series صحیح میباشد، بجز:
۱ویژگیهای بیماران مورد بررسی به طور جامع و کامل بیان میشود.
۲به تولید فرضیه کمک میکنند.
۳تعمیمپذیری آنها اندک است.
۴برای بررسی ارتباط و همبستگی مناسب میباشند.پاسخ صحیح
پاسخ نهایی: گزینهٔ ۴ — برای بررسی ارتباط و همبستگی مناسب میباشند.
بررسی علمی گزینهها
گزینهٔ ۱، نادرست: در منابع هدف Case Report/Case Series ارائه توصیف جامع ویژگیهای بالینی بیماران ذکر شده است.
گزینهٔ ۲، نادرست: این مطالعات ابزار تولید فرضیهاند.
گزینهٔ ۳، نادرست: تعمیمپذیری آنها محدود است.
گزینهٔ ۴، پاسخ صحیح: نبود گروه مقایسه مانع ارزیابی معتبر ارتباط و همبستگی میشود.
جمعبندی آموزشی سؤال
Case Series برای توصیف جامع بیماران و تولید فرضیه مفید است، اما به علت نداشتن گروه مقایسه برای بررسی معتبر ارتباط و همبستگی مناسب نیست و مستعد مخدوشکنندگی است.
منبع: بخش ۴ «طراحی مطالعات مشاهدهای»؛ مبحث «Case Series».
سؤال ۶بخش ۵مطالعه متقاطع
در یک مطالعه افراد به صورت تصادفی به دو گروه تقسیم شده و گروه اول تحت درمان با داروی «الف» و گروه دوم تحت درمان با داروی «ب» قرار میگیرند. سپس گروه اول تحت درمان با داروی «ب» و گروه دوم تحت درمان با داروی «الف» قرار میگیرند. نوع مطالعه چیست؟
۱Crossover trialپاسخ صحیح
۲parallel-design, double-blind trial
۳Non inferiority trial
۴Prospective cohort study
پاسخ نهایی: گزینهٔ ۱ — Crossover trial
بررسی علمی گزینهها
گزینهٔ ۱، پاسخ صحیح: جابهجایی درمانها بین دو گروه ویژگی طراحی متقاطع است.
گزینهٔ ۲، نادرست: در طراحی موازی گروهها درمان خود را عوض نمیکنند.
گزینهٔ ۳، نادرست: Non-inferiority درباره هدف مقایسه درمانهاست، نه این الگوی تعویض درمان.
گزینهٔ ۴، نادرست: Cohort یک مطالعه مشاهدهای است و درمان بهصورت تصادفی جابهجا نمیشود.
جمعبندی آموزشی سؤال
در Crossover trial افراد پس از یک دوره درمان، با رعایت دوره شستوشو، درمان دیگر را دریافت میکنند؛ بنابراین هر فرد تا حدی کنترل خودش است.
منبع: بخش ۵ «مداخله، علیت و ارزیابی رابطهها»؛ مبحث «مطالعه متقاطع».
سؤال ۷بخش ۳میرایی اختصاصی علتی و کشندگی
در طول سال ۲۰۱۹ در یک کشور ۶ میلیونی، ۶۰ هزار مرگ اتفاق افتاده است که از این تعداد ۳۰ هزار مرگ مربوط به ۱۰۰ هزار نفر مبتلا به بیماری وبا بوده است. میزان میرایی اختصاصی علتی مرگ (specific mortality rate) و میزان کشندگی (fatality rate) این بیماری در سال ۲۰۱۹ به ترتیب از راست به چپ چقدر است؟
۱۵ در هزار، ۳۰٪پاسخ صحیح
۲۵۰ در هزار، ۵۰٪
۳۵۰ در هزار، ۳۰٪
۴۵ در هزار، ۵۰٪
پاسخ نهایی: گزینهٔ ۱ — ۵ در هزار، ۳۰٪
بررسی علمی گزینهها
گزینهٔ ۱، پاسخ صحیح: specific mortality = ۵ در هزار و case fatality = ۳۰٪.
گزینهٔ ۲، نادرست: هر دو عدد با مخرجهای تعریفشده در منبع سازگار نیستند.
گزینهٔ ۳، نادرست: کشندگی ۳۰٪ درست است اما میرایی اختصاصی ۵۰ در هزار نیست.
گزینهٔ ۴، نادرست: میرایی ۵ در هزار درست است اما کشندگی ۵۰٪ نیست.
جمعبندی آموزشی سؤال
میرایی اختصاصی علتی وبا برابر ۳۰٬۰۰۰ مرگ تقسیم بر ۶ میلیون جمعیت = ۵ در هزار است. کشندگی برابر ۳۰٬۰۰۰ مرگ تقسیم بر ۱۰۰٬۰۰۰ مبتلا = ۳۰٪ است.
منبع: بخش ۳ «اندازهگیری فراوانی، مرگ و بار بیماری»؛ مبحث «میرایی اختصاصی علتی و کشندگی».
سؤال ۸بخش ۶بررسی همهگیری و شناسایی علت
مهمترین راه برای شناسایی علت یک همهگیری کدام مورد میباشد؟
۱دریافت اطلاعات از کارمندان بخش بهداشت
۲آنالیز توصیفی دادههای نظام مراقبت به صورت هفتگی
۳دریافت اطلاعات از افراد مبتلا به بیماریپاسخ صحیح
۴بررسی گزارش بیماران ثبتشده به صورت هفتگی
پاسخ نهایی: گزینهٔ ۳ — دریافت اطلاعات از افراد مبتلا به بیماری
بررسی علمی گزینهها
گزینهٔ ۱، نادرست: کارکنان بهداشت میتوانند در شناسایی رخداد کمک کنند، اما منبع آن را مهمترین مبنای شناسایی علت معرفی نکرده است.
گزینهٔ ۲، نادرست: دادههای نظام مراقبت برای تشخیص افزایش موارد و روند بیماری مهماند، نه مهمترین منبع تعیین علت در Outbreak Investigation.
گزینهٔ ۳، پاسخ صحیح: اطلاعات افراد مبتلا مبنای مهم شناسایی علت در بررسی همهگیری است.
گزینهٔ ۴، نادرست: گزارشهای ثبتشده برای پایش روند مفیدند، اما جای اطلاعات مستقیم موارد بیماری را در شناسایی علت نمیگیرند.
جمعبندی آموزشی سؤال
در منبع آمده است Outbreak Investigation برای شناسایی علت غالباً بر پاسخها و اطلاعات افراد مبتلا تکیه دارد.
منبع: بخش ۶ «اپیدمیولوژی عملی، غربالگری و تشخیص»؛ مبحث «بررسی همهگیری و شناسایی علت».
سؤال ۹بخش ۲طیف بالینی بیماریهای گروه A
کدام گزینه در مورد بیماریهای گروه A (Class A) صحیح است؟
۱حدت بالایی دارند.
۲میزان کشندگی زیادی دارند.
۳در بیشتر موارد بیماری بالینی، شدت بیماری متوسط است.
۴نسبت بالایی از عفونتها، تحت بالینی هستند.پاسخ صحیح
پاسخ نهایی: گزینهٔ ۴ — نسبت بالایی از عفونتها، تحت بالینی هستند.
بررسی علمی گزینهها
گزینهٔ ۱، نادرست: حدت گروه A پایین است، نه بالا.
گزینهٔ ۲، نادرست: کشندگی در گروه A پایین است.
گزینهٔ ۳، نادرست: غلبه بیماری بالینی با شدت متوسط ویژگی گروه B است.
گزینهٔ ۴، پاسخ صحیح: نسبت بالایی از عفونتهای گروه A تحتبالینیاند.
جمعبندی آموزشی سؤال
در بیماریهای گروه A بخش عمده عفونتها تحتبالینی است و فقط درصد کمی به بیماری شدید یا مرگ میرسند.
منبع: بخش ۲ «اپیدمیولوژی بیماری و انتقال»؛ مبحث «طیف بالینی بیماریهای گروه A».
سؤال ۱۰بخش ۵معیارهای رابطه علیتی
کدام یک از معیارهای زیر اهمیت بیشتری در اثبات رابطه علیتی دارد؟
۱مقدار ـ پاسخ
۲ویژگی رابطه
۳قدرت ارتباط
۴رابطه زمانیپاسخ صحیح
پاسخ نهایی: گزینهٔ ۴ — رابطه زمانی
بررسی علمی گزینهها
گزینهٔ ۱، نادرست: رابطه مقدار–پاسخ از معیارهای حمایتی است، اما شرط بنیادی تقدم زمانی نیست.
گزینهٔ ۲، نادرست: ویژگی رابطه میتواند از شواهد علیت باشد ولی الزام اصلی نیست.
گزینهٔ ۳، نادرست: قدرت ارتباط احتمال علی بودن را بیشتر میکند، اما بدون تقدم زمانی علیت قابل قبول نیست.
گزینهٔ ۴، پاسخ صحیح: علت باید پیش از معلول رخ دهد.
جمعبندی آموزشی سؤال
منبع ارتباط زمانی را نخستین معیار میداند و تأکید میکند مواجهه باید حتماً پیش از بیماری رخ داده باشد؛ بنابراین در میان گزینهها بنیادیترین معیار است.
منبع: بخش ۵ «مداخله، علیت و ارزیابی رابطهها»؛ مبحث «معیارهای رابطه علیتی».
سؤال ۱۱بخش ۴انتخاب موارد بروز در Case-Control و انواع خطا
در مطالعات مورد-شاهدی، انتخاب بیماران از موارد بروز بر کدامیک از موارد زیر تأثیر کمتری دارد؟
۱خطای تصادفیپاسخ صحیح
۲تورش انتخاب
۳تورش یادآوری
۴تورش اطلاعات
پاسخ نهایی: گزینهٔ ۱ — خطای تصادفی
بررسی علمی گزینهها
گزینهٔ ۱، پاسخ صحیح: انتخاب incident case اثر مستقیمی بر خطای تصادفی ندارد.
گزینهٔ ۲، نادرست: انتخاب موارد بروز دقیقاً برای کاهش مشکلات ناشی از انتخاب موارد شیوع و survival/selection bias اهمیت دارد.
گزینهٔ ۳، نادرست: کوتاهتر شدن فاصله زمانی میتواند بر یادآوری مواجهه اثر بگذارد؛ بنابراین از خطای تصادفی مرتبطتر است.
گزینهٔ ۴، نادرست: روش انتخاب مورد میتواند کیفیت و ساختار اطلاعات جمعآوریشده را تحت تأثیر قرار دهد؛ این گزینه از خطای تصادفی نزدیکتر به فرایند انتخاب است.
جمعبندی آموزشی سؤال
انتخاب موارد بروز عمدتاً مشکل بقای بیماران و تورش انتخاب را کاهش میدهد و فاصله زمانی مواجهه تا جمعآوری اطلاعات را نیز کوتاهتر میکند؛ اما خطای تصادفی اساساً ناشی از شانس و حجم نمونه است و کمترین ارتباط را با انتخاب مورد بروز یا شیوع دارد.
منبع: بخش ۴ «طراحی مطالعات مشاهدهای»؛ مبحث «انتخاب موارد بروز در Case-Control و انواع خطا».
سؤال ۱۲بخش ۲محدودیتهای Secondary Attack Rate
وجود کدام مورد زیر منجر به محدودیت کاربرد میزان حمله ثانوی در بررسی واگیری بیماری میشود؟
۱ایمونیتی کم
۲حدت کم
۳بیماریزایی کمپاسخ صحیح
۴کشندگی کم
پاسخ نهایی: گزینهٔ ۳ — بیماریزایی کم
بررسی علمی گزینهها
گزینهٔ ۱، نادرست: ایمونیتی کم بهخودیخود علت اصلی محدودیت ذکرشده در منبع نیست؛ مشکل اصلی تشخیص افراد حساس و موارد تحتبالینی است.
گزینهٔ ۲، نادرست: حدت به شدت بیماری در موارد بالینی مربوط است و مستقیماً محدودیت اصلی این شاخص نیست.
گزینهٔ ۳، پاسخ صحیح: بیماریزایی پایین با موارد تحتبالینی بیشتر همراه است و شمار موارد قابل مشاهده را کم میکند.
گزینهٔ ۴، نادرست: کشندگی پایین، تعداد عفونتهای ثانویه قابل شناسایی را به شکل اصلی محدود نمیکند.
جمعبندی آموزشی سؤال
منبع میگوید وقتی نسبت موارد تحتبالینی زیاد باشد، Secondary Attack Rate انتقال واقعی را کمتر از واقع نشان میدهد. بیماریزایی کم یعنی سهم بیشتری از عفونتها بالینی نمیشوند؛ پس محدودیت ایجاد میکند.
منبع: بخش ۲ «اپیدمیولوژی بیماری و انتقال»؛ مبحث «محدودیتهای Secondary Attack Rate».
سؤال ۱۳بخش ۲دوره کمون
کدام گزینه در خصوص دوره کمون بیماریهای عفونی صحیح نیست؟
۱در دوره کمون عامل بیماری تکثیر شده و واکنشهای بافتی و سیستم ایمنی وجود دارند.
۲مدت دوره کمون یک بیماری در افراد مختلف، متفاوت است.
۳معمولاً میانگین دوره کمون را به عنوان یک مشخصه بیماری بیان میشود.پاسخ صحیح
۴دوره کمون در مشخص کردن نوع اپیدمی کاربرد دارد.
پاسخ نهایی: گزینهٔ ۳ — معمولاً میانگین دوره کمون را به عنوان یک مشخصه بیماری بیان میشود.
بررسی علمی گزینهها
گزینهٔ ۱، نادرست: در دوره کمون عامل تکثیر مییابد و واکنشهای بافتی و ایمنی قابل شناساییاند؛ پس این گزاره درست است.
گزینهٔ ۲، نادرست: طول دوره کمون در افراد مختلف متفاوت است؛ این گزاره درست است.
گزینهٔ ۳، پاسخ صحیح: منبع بر دامنه و میانه تأکید دارد، نه میانگین.
گزینهٔ ۴، نادرست: دوره کمون در تشخیص نوع اپیدمی و بررسی منبع مشترک یا پیشرونده کاربرد دارد.
جمعبندی آموزشی سؤال
در منابع برای یک بیماری «دامنه دوره کمون» و «میانه دوره کمون» ذکر میشود، نه میانگین بهعنوان مشخصه اصلی.
منبع: بخش ۲ «اپیدمیولوژی بیماری و انتقال»؛ مبحث «دوره کمون».
سؤال ۱۴بخش ۴تشخیص طرح Cohort
در مطالعهای تعداد ۵۰۰ فرد مبتلا به افزایش چربی خون و ۵۰۰ فردی که چربی خون طبیعی داشتند به مدت ۵ سال پیگیری شدند و بعد از این مدت از نظر بروز بیماری سکته قلبی با یکدیگر مقایسه شدند. نوع مطالعه چیست؟
۱مقطعی
۲همگروهیپاسخ صحیح
۳کارآزمایی بالینی
۴مورد ـ شاهدی
پاسخ نهایی: گزینهٔ ۲ — همگروهی
بررسی علمی گزینهها
گزینهٔ ۱، نادرست: مطالعه مقطعی پیگیری زمانی برای بروز پیامد ندارد.
گزینهٔ ۲، پاسخ صحیح: شروع از مواجهه و پیگیری پیامد تعریف Cohort است.
گزینهٔ ۳، نادرست: مداخلهای به افراد تخصیص داده نشده است، پس کارآزمایی نیست.
گزینهٔ ۴، نادرست: Case-Control از بیمار و غیر بیمار شروع میکند و به مواجهه گذشته برمیگردد.
جمعبندی آموزشی سؤال
افراد ابتدا بر اساس مواجهه یعنی چربی خون بالا یا طبیعی تقسیم شدهاند و سپس ۵ سال از نظر بروز سکته پیگیری شدهاند؛ این ساختار Cohort است.
منبع: بخش ۴ «طراحی مطالعات مشاهدهای»؛ مبحث «تشخیص طرح Cohort».
سؤال ۱۵بخش ۶آماره کاپا
در بررسی نتیجه ۱۰۰ تست آزمایشگاهی، رزیدنت پاتولوژی سال سوم، ۷۰ تست و رزیدنت پاتولوژی سال دوم ۶۰ تست را به عنوان غیرطبیعی گزارش کردند. در صورتی که هر دوی آنها ۵۰ تست را به صورت مشابه غیرطبیعی اعلام کرده باشند، ضریب کاپای آنها در چه محدودهای قرار دارد؟
۱بسیار عالی
۲ضعیفپاسخ صحیح
۳متوسط تا خوب
۴عالی
پاسخ نهایی: گزینهٔ ۲ — ضعیف
بررسی علمی گزینهها
گزینهٔ ۱، نادرست: کاپا حدود ۰٫۳۵ است و در محدوده بسیار عالی قرار نمیگیرد.
گزینهٔ ۲، پاسخ صحیح: Kappa < 0.4 در منبع «ضعیف» است.
گزینهٔ ۳، نادرست: محدوده متوسط تا خوب از ۰٫۴ تا ۰٫۷۵ است.
گزینهٔ ۴، نادرست: توافق عالی برای Kappa بالاتر از ۰٫۷۵ ذکر شده است.
جمعبندی آموزشی سؤال
توافق مشاهدهشده = (۵۰ + ۲۰) ÷ ۱۰۰ = ۰٫۷۰. توافق شانسی = (۰٫۷×۰٫۶) + (۰٫۳×۰٫۴) = ۰٫۵۴. کاپا = (۰٫۷۰−۰٫۵۴) ÷ (۱−۰٫۵۴) ≈ ۰٫۳۵؛ طبق منبع کمتر از ۰٫۴ یعنی توافق ضعیف.
منبع: بخش ۶ «اپیدمیولوژی عملی، غربالگری و تشخیص»؛ مبحث «آماره کاپا».