مفهوم کمکهای اولیه و اصول برخورد
این خلاصه برای مطالعه درسی است. در حادثه واقعی، تماس با اورژانس و دستورالعملهای بهروز کمکهای اولیه ملاک عمل هستند.
آسیب، صدمه و حادثه در ورزش کاملاً اجتنابپذیر نیست؛ بهخصوص در ورزشهای گروهی، سرعتی و برخوردی. اگر مربی یا ورزشکار با مکانیسم آسیب و نحوه برخورد اولیه آشنا باشد، میتواند از بدتر شدن آسیب، طولانی شدن درمان و ناتوانیهای بعدی جلوگیری کند.
کمکهای اولیه مجموعه اقدامها و مراقبتهایی است که بلافاصله بعد از حادثه برای مصدوم انجام میشود تا عوامل تهدیدکننده زندگی و سلامت کنترل شوند و مصدوم تا رسیدن پزشک یا انتقال به مرکز درمانی پایدار بماند.
| هدف | توضیح |
|---|---|
| نجات جان مصدوم | حفظ تنفس، گردش خون و پیشگیری از خفگی یا خونریزی شدید |
| جلوگیری از بدتر شدن وضعیت | پیشگیری از تشدید شکستگی، دررفتگی، خونریزی یا آسیب بافتی |
| افزایش احتمال بهبودی | کاهش درد، تورم، عفونت، ناتوانی و زمان بازگشت به فعالیت |
امدادگر نباید با اضطراب و شتابزدگی وضعیت مصدوم را بدتر کند؛ باید مصدوم را آرام کند و از ترساندن او پرهیز کند.
در احتمال آسیب سر، گردن، ستون فقرات یا شکستگی، جابهجایی نادرست خطرناک است.
ابتدا تنفس، قلب، خونریزی و خطرهای حیاتی بررسی میشود؛ سپس شکستگی، دررفتگی و آسیبهای موضعی.
چرخاندن سر در مصدوم مشکوک به آسیب گردن میتواند آسیب نخاعی را بدتر کند. اگر تهوع وجود دارد و آسیب گردنی مطرح است، کل بدن باید بدون چرخش گردن به پهلو برگردانده شود.
جعبه کمکهای اولیه و PRICE(D)
در باشگاهها، اردوها، مسابقات و مکانهای پرخطر، جعبه کمکهای اولیه باید در دسترس مربیان و مسئولان باشد. این جعبه باید مرتب بررسی شود تا وسایل تاریخگذشته، ناقص یا آلوده در آن باقی نماند.
| گروه وسایل | نمونهها |
|---|---|
| کنترل خونریزی و پانسمان | باند کشی، چسب زخم، گاز استریل در اندازههای مختلف، نوار چسب |
| کنترل درد و تورم | کیسه یخ |
| شستوشو و مراقبت زخم | محلول شستوشوی زخم، صابون، پماد |
| ابزارها | قیچی، سنجاق قفلی، دماسنج، چراغ قوه، انبرک، تورنیکه |
| محافظت امدادگر | دستکش پلاستیکی یکبار مصرف |
| وسایل اردو و سفر ورزشی | داروی ضدالتهاب، مسکن، آنتیبیوتیک، ضداسهال و ضد استفراغ، گلوکز؛ ترجیحاً با نظر پزشک |
داشتن جعبه کمک اولیه کافی نیست؛ مربی باید روش صحیح استفاده از وسایل را بداند.
برای آسیبهای حاد اسکلتی ـ عضلانی، فصل از الگوی PRICE(D) استفاده میکند. این روش در برخورد اولیه با کوفتگی، کشیدگی، پیچخوردگی و التهاب تاندون کاربرد دارد.
| حرف | مفهوم | توضیح |
|---|---|---|
| P | Protection / محافظت | قطع فعالیت و جلوگیری از آسیب بیشتر |
| R | Rest / استراحت | استراحت مطلق یا نسبی متناسب با نوع آسیب |
| I | Ice / یخ | کاهش درد، تورم و التهاب |
| C | Compression / فشار | بانداژ برای محدود کردن تورم |
| E | Elevation / بالا نگه داشتن عضو | تسهیل برگشت وریدی و کاهش تورم |
| D | Drugs / دارو | فقط با تجویز پزشک |
اگر بازیکن والیبال هنگام فرود دچار پیچخوردگی مچ شود، باید بازی را قطع کند، مچ محافظت شود، یخ و بانداژ مناسب انجام گیرد، پا بالاتر از سطح قلب قرار داده شود و در صورت درد شدید، تورم زیاد یا ناتوانی در راه رفتن به پزشک ارجاع داده شود.
بانداژ خیلی محکم میتواند گردش خون را مختل کند؛ سردی، کبودی یا بیحسی انگشتان هشدار است.
علائم حیاتی و احیای اولیه
علائم حیاتی مورد توجه در فصل شامل نبض، تنفس، رنگ چهره، فشار خون و وضعیت مردمک چشمها است. در حادثه باید از ایجاد حادثه جدید جلوگیری شود، سپس با اورژانس، پلیس، آتشنشانی یا پزشک تماس گرفته شود و آدرس دقیق، تعداد مصدومان و وضعیت آنها گزارش گردد.
عددها و نسبتهای احیای قلبی ـ ریوی در منابع آموزشی ممکن است با گذر زمان تغییر کنند؛ برای اقدام واقعی باید آموزش رسمی و دستورالعملهای بهروز رعایت شود.
آسیبهای ورزشی شایع
آسیب ورزشی ممکن است استخوان، مفصل، رباط، عضله، تاندون، پوست یا بافت نرم را درگیر کند. بیشتر آسیبها یا به علت ضربه شدید رخ میدهند یا نتیجه بیشتمرینی، آمادگی ناکافی، تکنیک غلط، وسایل غیراستاندارد و گرم نکردن بدن هستند.
| علت | توضیح |
|---|---|
| لوازم غیراستاندارد | کفش و وسایل نامناسب فشار غیرطبیعی ایجاد میکنند. |
| سقوط و برخورد | در ورزشهای گروهی، سرعتی و برخوردی شایع است. |
| فشار مداوم روی آسیب سطحی | آسیب کوچک با ادامه تمرین شدیدتر میشود. |
| آمادگی ناکافی | ضعف قدرت، انعطاف یا تحمل عضلانی خطر را بالا میبرد. |
| گرم نکردن | عضله و تاندون برای فشار ناگهانی آماده نیستند. |
| تکنیک نادرست | حرکت غلط فشار را از مسیر طبیعی خارج میکند. |
| آسیب | تعریف کوتاه | نکته کلیدی |
|---|---|---|
| کوفتگی | ضربه مستقیم به بافت نرم یا زیرجلدی | کبودی، تورم، حساسیت و تغییر رنگ پوست |
| کشیدگی عضلانی | کشیدگی یا پارگی تارهای عضلانی | سه درجه دارد؛ درجه ۳ پارگی شدید یا جدا شدن اتصال است |
| پیچخوردگی | آسیب رباط بر اثر کشش، چرخش یا پیچش مفصل | درد، تورم، تغییر رنگ و ناتوانی عملکردی |
| دررفتگی | خروج انتهای استخوان از حفره مفصل | درد شدید، تغییر شکل و احتمال آسیب عصب یا عروق |
| شکستگی | از بین رفتن پیوستگی استخوان | باز/بسته؛ درد، تورم، تغییر شکل و حرکت غیرعادی |
| گرفتگی عضله | انقباض دردناک عضله همراه با کاهش موقت حرکت | سرما، اختلال آب و نمک، تنگی لباس یا تجمع اسید لاکتیک |
دررفتگی را فرد غیرمتخصص نباید جا بیندازد؛ احتمال آسیب عصبی، عروقی یا شکستگی همزمان وجود دارد. همچنین نبود بیهوشی، ضربه مغزی را رد نمیکند.
ضربه مغزی با ضربه به سر ایجاد میشود و الزاماً همراه با بیهوشی نیست. علائم شامل سرگیجه، اختلال بینایی، سردرد، ضعف حافظه، از دست دادن تعادل، دشواری تمرکز و تهوع است. درمان اصلی استراحت و پرهیز از بازگشت زودهنگام به ورزش برخوردی است.
زخمها و خونریزیهای پنهان
زخم عبارت است از پارگی یا خراشیدگی پوست یا بافتهای درونی که باعث خروج خون شود. زخمها دو گروه اصلی دارند: باز و بسته.
| نوع زخم | تعریف | نکته |
|---|---|---|
| زخم باز | پارگی پوست یا مخاط | خطر آلودگی و عفونت بیشتر است. |
| زخم بسته | آسیب بافتهای زیر پوست بدون پارگی آشکار | ممکن است خونریزی داخلی پنهان وجود داشته باشد. |
در اثر کشیده شدن پوست روی سطوحی مانند تشک کشتی یا زمین فوتبال ایجاد میشود. معمولاً خونریزی کمی دارد اما خطر آلودگی و عفونت وجود دارد.
به علت برخورد جسم تیز رخ میدهد و ممکن است به عضله، تاندون، عروق یا اعصاب آسیب بزند.
ظاهر زخم کوچک است اما مسیر آن ممکن است عمیق و آلوده باشد؛ مانند فرو رفتن سوزن، میخ یا پیچ.
در زخم بسته، پوست سالم دیده میشود اما بافت زیرین آسیب میبیند. خون در ادرار، مدفوع یا استفراغ پس از ضربه به شکم، لگن یا پشت نشانه خطر است و نیاز به انتقال فوری دارد.
مرور عمیق و جمعبندی دامها
| کلیدواژه سوال | پاسخ درست | چرا |
|---|---|---|
| «کمک اولیه» | مراقبت فوری و موقت | برای حفظ جان، جلوگیری از بدتر شدن و افزایش احتمال بهبودی |
| «مصدوم مشکوک به گردن» | حرکت ندادن سر و گردن | چرخاندن سر میتواند آسیب نخاعی را بدتر کند |
| «PRICE(D)» | محافظت، استراحت، یخ، فشار، بالا نگه داشتن، دارو | اقدام اولیه آسیبهای حاد اسکلتی ـ عضلانی |
| «بانداژ خیلی محکم» | خطر اختلال گردش خون | سردی، کبودی یا بیحسی انگشتان هشدار است |
| «کشیدگی عضله» | آسیب تارهای عضلانی | با پیچخوردگی رباط فرق دارد |
| «پیچخوردگی» | آسیب رباط مفصل | بر اثر کشش، چرخش یا پیچش مفصل |
| «دررفتگی» | خروج استخوان از حفره مفصل | نباید توسط فرد غیرمتخصص جا انداخته شود |
| «ضربه مغزی» | ممکن است بدون بیهوشی باشد | سرگیجه، تهوع، سردرد و اختلال تعادل مهماند |
| «زخم بسته» | آسیب داخلی با پوست سالم | خونریزی داخلی ممکن است دیده نشود |
در آسیب ورزشی، اول جان و علائم حیاتی، بعد جلوگیری از تشدید آسیب؛ PRICE(D) پایه برخورد با آسیبهای حاد است و دررفتگی، شکستگی، آسیب سر و گردن و خونریزی داخلی همیشه نیاز به ارجاع جدی دارند.