بخش ۶

عضلات جلوی ران

مرور منظم کمپارتمان قدامی ران، ایلیوپسواس، سارتوریوس، چهارسر ران و نکات بالینی زانو.
۸ بخشدرسنامه پیوسته
۶ تصویرمنتخب از منبع
۹ جدولجمع‌بندی و مقایسه
۱ دیاگرامآموزشی اختصاصی
فهرست سریع بخش
۱. نمای کلی کمپارتمان قدامی ران ۲. ایلیوپسواس؛ فلکسور اصلی مفصل ران ۳. سارتوریوس و پنجه‌غازی ۴. ساختمان مشترک عضله چهارسر ران ۵. بررسی چهار سر کوادری‌سپس ۶. تنسور فاسیا لاتا و آرتیکولاریس جِنو ۷. معاینه و نکات بالینی ۸. مرور عمیق و دام‌های امتحانی
۱
چارچوب کلی

نمای کلی کمپارتمان قدامی ران

کمپارتمان قدامی ران در جلوی فمور قرار دارد و بیشتر عضلات آن برای دو کار طراحی شده‌اند: فلکشن مفصل ران و اکستنشن مفصل زانو. عضله‌ای که از جلوی محور مفصل ران عبور کند معمولاً ران را خم می‌کند و عضله‌ای که از جلوی محور زانو بگذرد، زانو را راست می‌کند.

محتویات کمپارتمان قدامی ران
نمای کلی عضلات کمپارتمان قدامی ران و ارتباط آن‌ها با کمپارتمان‌های داخلی و خارجی.
گروهعضلات اصلیعمل غالبعصب‌دهی
فلکسورهای عمقی رانپسواس ماژور و ایلیاکوسفلکشن قوی ران؛ کمک به چرخش خارجیپسواس: شاخه‌های مستقیم شبکه کمری؛ ایلیاکوس: عصب فمورال
عضله نواری سطحیسارتوریوسفلکشن ران و زانو؛ کمک به ابداکشن و چرخش خارجی رانعصب فمورال
اکستنسورهای اصلی زانوچهارسر راناکستنشن زانو؛ رکتوس فموریس در فلکشن ران هم شرکت داردعصب فمورال
تثبیت‌کننده‌های کمکیتنسور فاسیا لاتا و آرتیکولاریس جِنوتثبیت مفصل و کنترل فاسیا یا بورس فوق‌کشککیگلوتئال فوقانی / شاخه وستوس مدیالیس از فمورال

عصب اصلی این کمپارتمان عصب فمورال با ریشه‌های L2 تا L4 است. خون‌رسانی عمدتاً از شاخه‌های شریان فمورال و به‌ویژه شریان عمقی ران یا Profunda femoris تأمین می‌شود. خود شریان فمورال بیشتر نقش مسیر عبوری به سمت ساق را دارد، در حالی که شاخه عمقی آن بخش بزرگی از بافت عضلانی ران را تغذیه می‌کند.

ارتباط با ناحیه اینگوئینال

ایلیوپسواس و عصب فمورال از بخش عضلانی زیر رباط اینگوئینال وارد ران می‌شوند. شریان و ورید فمورال در بخش عروقی قرار دارند و عصب فمورال خارج از فمورال شیت است.

اصل عملکردی

عضلاتی که فقط از مفصل ران عبور می‌کنند، مثل ایلیوپسواس، روی زانو اثری ندارند. عضلاتی که از هر دو مفصل عبور می‌کنند، مثل سارتوریوس و رکتوس فموریس، در هر دو مفصل عمل دارند.

تقسیم عملکردی عضلات جلوی ران کمپارتمان قدامی ران عصب غالب: فمورال L2–L4 فلکشن مفصل ران ایلیوپسواس، سارتوریوس، رکتوس فموریس اکستنشن مفصل زانو چهارسر ران تثبیت مفصل و فاسیا تنسور فاسیا لاتا و آرتیکولاریس جِنو جهت عبور عضله نسبت به محور مفصل، نوع حرکت آن را تعیین می‌کند. عضله دو مفصلی می‌تواند هم‌زمان بر ران و زانو اثر بگذارد.
دیاگرام آموزشی — عضلات جلوی ران را بر اساس مفصل هدف و نقش عملکردی دسته‌بندی کنید.
۲
فلکسور اصلی ران

ایلیوپسواس؛ پسواس ماژور و ایلیاکوس

ایلیوپسواس از ترکیب دو عضله پسواس ماژور و ایلیاکوس ساخته می‌شود. این دو عضله در پایین به هم می‌پیوندند، از جلوی مفصل ران عبور می‌کنند و روی تروکانتر مینور فمور متصل می‌شوند. به همین دلیل قوی‌ترین فلکسور مفصل ران محسوب می‌شوند.

عضلات ایلیوپسواس و کمپارتمان قدامی
محل ایلیوپسواس در عمق جلوی ران و ارتباط آن با سارتوریوس و چهارسر ران.
عضلهمبدأاتصالعصب‌دهیعمل
پسواس ماژورجسم‌ها، دیسک‌ها و زوائد عرضی مهره‌های کمریتروکانتر مینور همراه ایلیاکوسشاخه‌های قدامی L1 تا L3فلکشن قوی ران؛ در صورت ثابت بودن ران، خم کردن تنه؛ تثبیت ستون کمری
ایلیاکوسحفره ایلیاک و بخش‌های مجاور لگنتروکانتر مینور و ناحیه زیر آنعصب فمورال L2 تا L3فلکشن ران و کمک به چرخش خارجی

پسواس ماژور به دلیل اتصال به ستون کمری، فقط یک عضله اندام تحتانی نیست؛ بلکه در تثبیت ستون مهره‌ها و انتقال نیرو بین تنه و ران نیز نقش دارد. اگر فمور ثابت باشد، انقباض دوطرفه ایلیوپسواس می‌تواند تنه را به جلو خم کند، مانند شروع حرکت درازونشست.

بورس ایلیوپسواس

بورس بزرگی بین تاندون ایلیوپسواس و جلوی کپسول مفصل ران قرار دارد و اصطکاک را کاهش می‌دهد. التهاب آن در حرکات تکراری فلکشن ران می‌تواند درد کشاله ران ایجاد کند.

تست پسواس

اگر کشیدن پاسیو ران به اکستنشن یا فلکشن فعال ران باعث درد عمقی شکم و کشاله ران شود، درگیری پسواس، بورس ایلیوپسواس یا التهاب مجاور آن مطرح می‌شود.

آبسه پسواس

پسواس در عمق شکم و در مجاورت مهره‌های کمری قرار دارد. عفونت یا آبسه در این عضله ممکن است با تب، درد کمر یا کشاله ران و درد هنگام اکستنشن مفصل ران تظاهر کند. دسترسی مستقیم به عضله دشوار است.

۳
عضله نواری سطحی

سارتوریوس و پنجه‌غازی

سارتوریوس بلندترین عضله بدن است. از خار خاصره قدامی فوقانی آغاز می‌شود، به صورت مایل از جلوی ران عبور می‌کند، پشت محور زانو می‌رود و در سطح داخلی و پروگزیمال تیبیا به پنجه‌غازی می‌پیوندد.

مسیر سارتوریوس و پنجه غازی
مسیر مایل سارتوریوس و محل اتصال آن در سطح داخلی پروگزیمال تیبیا همراه با گراسیلیس و سمی‌تندینوسوس.
ویژگیسارتوریوس
مبدأخار خاصره قدامی فوقانی
اتصالسطح داخلی پروگزیمال تیبیا، در بخش قدامی پنجه‌غازی
عصبعصب فمورال L2–L3
عمل روی رانفلکشن، ابداکشن و چرخش خارجی
عمل روی زانوفلکشن زانو و چرخش داخلی ساق در زانوی خم‌شده
نقش عملکردیکمک به قرار دادن پا روی پای مقابل؛ تثبیت پویا در راه رفتن

فاسیا لاتا برای سارتوریوس غلاف اختصاصی می‌سازد و عضله را هنگام انقباض در مسیر خود نگه می‌دارد. این غلاف به‌ویژه در بخش میانی و پایینی ران اهمیت دارد و از جابه‌جایی عضله به سمت خارج جلوگیری می‌کند.

جزء پنجه‌غازیکمپارتمانمبدأترتیب تقریبی اتصال
سارتوریوسقدامیASISقدامی و سطحی‌تر
گراسیلیسداخلیپوبیس و راموس ایسکیوپوبیکمیانی
سمی‌تندینوسوسخلفیتوبروزیته ایسکیالخلفی‌تر و عمقی‌تر

بورس پنجه‌غازی

بین تاندون‌های پنجه‌غازی و بخش داخلی پروگزیمال تیبیا بورس قرار دارد. التهاب آن باعث درد در داخل زانو، کمی پایین‌تر از خط مفصلی، می‌شود و ممکن است با درد مینیسک داخلی اشتباه شود.

چرا زانو را خم می‌کند؟

با وجود آنکه سارتوریوس در جلوی ران دیده می‌شود، تاندون آن در پایین از پشت محور مفصل زانو عبور می‌کند؛ بنابراین در زانو فلکسور است، نه اکستنسور.

۴
موتور اصلی اکستنشن زانو

ساختمان مشترک عضله چهارسر ران

عضله چهارسر ران از چهار سر رکتوس فموریس، وستوس مدیالیس، وستوس لترالیس و وستوس اینترمدیوس تشکیل شده است. هر چهار سر در پایین به تاندون مشترک کوادری‌سپس متصل می‌شوند، این تاندون کشکک را در بر می‌گیرد و سپس به صورت رباط پاتلار تا توبروزیته تیبیا ادامه می‌یابد.

ساختمان عضله چهارسر ران
نمای سطحی و عمقی چهارسر ران؛ رکتوس فموریس سطحی‌تر و وستوس اینترمدیوس در عمق آن قرار دارد.
ساختماننقش
تاندون کوادری‌سپسانتقال نیروی چهار سر به قطب فوقانی کشکک
کشککاستخوان سزاموئید داخل تاندون؛ افزایش بازوی اهرمی اکستنسورها و محافظت از جلوی زانو
رباط پاتلارانتقال نیرو از کشکک به توبروزیته تیبیا
رتیناکولوم‌های کشککتوزیع نیرو در دو طرف کشکک و کمک به ثبات آن

چهارسر قوی‌ترین اکستنسور زانو است و برای برخاستن از صندلی، بالا رفتن از پله، دویدن و جلوگیری از خم شدن ناگهانی زانو ضروری است. ضعف شدید آن باعث می‌شود بیمار برای بلند شدن از دست‌های خود کمک بگیرد یا هنگام راه رفتن زانو را با دست ثابت نگه دارد.

اکستنشن زانو

انقباض چهارسر، کشکک و رباط پاتلار را به بالا می‌کشد و در نهایت تیبیا را نسبت به فمور راست می‌کند. کشکک بازوی اهرمی عضله را افزایش می‌دهد و نیروی اکستنشن را مؤثرتر می‌سازد.

ثبات پویا

چهارسر علاوه بر حرکت، سطوح مفصلی زانو را پایدار نگه می‌دارد. ضعف آن می‌تواند حس خالی کردن زانو و افزایش حرکت غیرطبیعی مفصل ایجاد کند.

عصب مشترک

هر چهار سر از عصب فمورال عصب می‌گیرند. بنابراین ضایعه عصب فمورال باعث ضعف شدید یا فقدان اکستنشن زانو و کاهش یا حذف رفلکس پاتلار می‌شود.

۵
چهار سر، چهار ویژگی

رکتوس فموریس و سه عضله وستوس

مبدأ عضلات جلوی ران
نمای شماتیک مبدأ و مسیر عضلات ایلیوپسواس و چهارسر ران روی لگن و فمور.
سر عضلهمبدأویژگی اختصاصیعمل
رکتوس فموریسسر مستقیم از AIIS؛ سر بازتابی از بالای استابولومتنها سر دو مفصلی کوادری‌سپساکستنشن زانو و فلکشن ران
وستوس مدیالیسخط اینترتروکانتریک، خط اسپیرال و لب داخلی لینه‌آ آسپراالیاف دیستال آن کشکک را به داخل می‌کشنداکستنشن زانو و تثبیت داخلی کشکک
وستوس لترالیستروکانتر بزرگ، توبروزیته گلوتئال و لب خارجی لینه‌آ آسپرابزرگ‌ترین توده وستوس؛ کشش لترال بر کشککاکستنشن زانو
وستوس اینترمدیوسسطوح قدامی و خارجی تنه فموردر عمق رکتوس فموریس و غیرقابل لمس مستقیماکستنشن زانو

رکتوس فموریس به دلیل عبور از دو مفصل در وضعیت‌هایی که ران فلکس و زانو اکستند است، مانند ضربه زدن به توپ، نقش پررنگی دارد. کشش هم‌زمان آن در اکستنشن ران و فلکشن زانو بیشترین مقدار را پیدا می‌کند.

وستوس مدیالیس مایل

الیاف دیستال وستوس مدیالیس جهت مایل دارند و کشکک را به سمت داخل نگه می‌دارند. ضعف این بخش می‌تواند حرکت کشکک به خارج و درد پاتلوفمورال را تشدید کند.

تعادل نیرو روی کشکک

وستوس لترالیس و مسیر تاندون رکتوس تمایل به کشش خارجی دارند، در حالی که وستوس مدیالیس نیروی داخلی ایجاد می‌کند. تعادل این نیروها مسیر حرکت کشکک را در شیار فمور تنظیم می‌کند.

قابل لمس در خط وسطرکتوس فموریس
توده اشکی داخل زانووستوس مدیالیس
سر عمقی و غیرقابل لمسوستوس اینترمدیوس

دام عملکردی

رکتوس فموریس در مفصل ران فلکسور است، نه اکستنسور. چون از جلوی محور مفصل ران عبور می‌کند، با ایلیوپسواس در خم کردن ران همکاری دارد.

۶
عضلات کمکی و تثبیت‌کننده

تنسور فاسیا لاتا و آرتیکولاریس جِنو

عضلهمبدأ و اتصالعصبعمل مهم
تنسور فاسیا لاتاASIS و بخش قدامی کرست ایلیاک؛ اتصال به ایلیوتیبیال تراکت و سپس کندیل خارجی تیبیاعصب گلوتئال فوقانی L4–S1کشش فاسیا لاتا، فلکشن و ابداکشن ران، کمک به چرخش داخلی و تثبیت جانبی زانو
آرتیکولاریس جِنوسطح قدامی دیستال فمور؛ اتصال به کپسول و بورس فوق‌کشککیشاخه عصب وستوس اینترمدیوس یا مدیالیس از فمورالبالا کشیدن کپسول و بورس هنگام اکستنشن زانو

تنسور فاسیا لاتا همراه گلوتئوس ماکسیموس ایلیوتیبیال تراکت را تحت کشش نگه می‌دارد. این نوار فیبری در خارج ران تا توبروکل گردی در تیبیا ادامه دارد و به تثبیت لگن و زانو، به‌ویژه در ایستادن تک‌پا و راه رفتن، کمک می‌کند.

آرتیکولاریس جِنو

این عضله کوچک در عمق وستوس اینترمدیوس و جلوی انتهای دیستال فمور قرار دارد. هنگام اکستنشن زانو، بورس و کپسول فوق‌کشککی را بالا می‌کشد تا بین کشکک و فمور گیر نکنند.

استثنای عصب‌دهی

با وجود قرار گرفتن تنسور فاسیا لاتا در کنار عضلات جلوی ران، عصب آن فمورال نیست؛ بلکه از عصب گلوتئال فوقانی می‌آید.

عضله آرتیکولاریس جنیو
آرتیکولاریس جِنو در عمق وستوس اینترمدیوس؛ با بالا کشیدن کپسول و بورس از گیر افتادن آن‌ها هنگام اکستنشن جلوگیری می‌کند.

نکته نام‌گذاری

واژه Articularis genu به معنی «عضله مفصلی زانو» است. اهمیت آن از قدرت حرکتی نیست، بلکه از محافظت مکانیکی کپسول و بورس فوق‌کشککی ناشی می‌شود.

۷
از آناتومی تا بالین

معاینه و نکات بالینی

ساختمان یا ضایعهیافته حرکتییافته معاینه‌ای یا حسی
آسیب عصب فمورالضعف شدید اکستنشن زانو؛ فلکشن ران نیز ممکن است ضعیف شودکاهش رفلکس پاتلار؛ اختلال حس جلوی ران و داخل ساق
پارگی تاندون کوادری‌سپسناتوانی در اکستنشن فعال زانو یا بالا آوردن مستقیم ساقفاصله قابل لمس بالای کشکک؛ کشکک ممکن است پایین‌تر قرار گیرد
پارگی رباط پاتلاراختلال مکانیسم اکستنسورکشکک ممکن است بالا کشیده شود و فاصله زیر آن لمس شود
ضعف وستوس مدیالیساختلال کنترل پاتلا در اکستنشنتمایل به حرکت خارجی کشکک و درد پاتلوفمورال
بورسیت ایلیوپسواسدرد در فلکشن فعال یا اکستنشن پاسیو راندرد عمقی کشاله ران؛ گاهی صدای تقه
بورسیت پنجه‌غازیدرد با راه رفتن یا بالا رفتن از پلهحساسیت داخل پروگزیمال تیبیا، پایین‌تر از خط مفصل

تست قدرت کوادری‌سپس

بیمار در حالت نشسته زانو را در برابر مقاومت اکستند می‌کند. کاهش قدرت، آتروفی توده عضلانی یا ناتوانی در حفظ اکستنشن می‌تواند به ضایعه عصب فمورال، آسیب عضله یا اختلال مکانیسم اکستنسور اشاره کند.

رفلکس پاتلار

ضربه به رباط پاتلار، کشش ناگهانی کوادری‌سپس و سپس اکستنشن زانو ایجاد می‌کند. این رفلکس عصب فمورال و سگمان‌های L3–L4، به‌ویژه L4، را بررسی می‌کند.

خطر بی‌ثباتی زانو

چهارسر ضعیف نمی‌تواند در فاز تحمل وزن، فلکشن کنترل‌نشده زانو را مهار کند. بیمار ممکن است زانو را بیش‌ازحد به عقب قفل کند یا با دست روی ران فشار دهد تا از خم شدن ناگهانی جلوگیری کند.

بلند شدن از صندلینیازمند اکستنشن قوی زانو و ران
بالا رفتن از پلهوابسته به کوادری‌سپس و گلوتئوس ماکسیموس
ضربه به توپترکیب فلکشن ران و اکستنشن زانو؛ رکتوس فموریس مهم است
۸
مرور نهایی

مرور عمیق و جمع‌بندی دام‌ها

عصب غالب کمپارتمان قدامیعصب فمورال با ریشه‌های L2 تا L4
شریان مهم عضلات رانشریان عمقی ران یا Profunda femoris
فلکسور اصلی رانایلیوپسواس
بلندترین عضله بدنسارتوریوس
اکستنسور اصلی زانوعضله چهارسر ران
تنها سر دو مفصلی چهارسررکتوس فموریس
ثابت‌کننده داخلی کشککوستوس مدیالیس
سر عمقی چهارسروستوس اینترمدیوس
سه جزء پنجه‌غازیسارتوریوس، گراسیلیس و سمی‌تندینوسوس
عصب تنسور فاسیا لاتاگلوتئال فوقانی
عمل آرتیکولاریس جِنوبالا کشیدن کپسول و بورس فوق‌کشککی
رفلکس پاتلارفمورال، عمدتاً L3–L4
کلیدواژه سؤالپاسخچرا؟
عضله عمقی و غیرقابل لمس جلوی رانوستوس اینترمدیوس یا ایلیوپسواسوستوس در عمق رکتوس و ایلیوپسواس در عمق کشاله ران قرار دارد.
فلکشن قوی مفصل رانایلیوپسواساز جلوی محور ران عبور کرده و به تروکانتر مینور می‌چسبد.
عضله دو مفصلی چهارسررکتوس فموریسمبدأ آن بالاتر از مفصل ران است و از زانو هم عبور می‌کند.
دررفتگی خارجی کشککضعف وستوس مدیالیسالیاف دیستال این عضله کشکک را به داخل تثبیت می‌کنند.
ناتوانی در اکستنشن زانو و کاهش رفلکس پاتلارآسیب عصب فمورالچهارسر و قوس آوران و وابران رفلکس از فمورال وابسته‌اند.
فلکشن زانو با وجود قرار داشتن عضله در جلوی رانسارتوریوستاندون آن در پایین از پشت محور زانو عبور می‌کند.
درد داخلی زانو زیر خط مفصلبورسیت پنجه‌غازیبورس در محل اتصال سه تاندون به پروگزیمال تیبیا قرار دارد.
عضله‌ای که از گیر افتادن بورس فوق‌کشککی جلوگیری می‌کندآرتیکولاریس جِنودر اکستنشن کپسول و بورس را به بالا می‌کشد.
عصب استثنایی عضله جلوی رانگلوتئال فوقانی برای TFLتنسور فاسیا لاتا از نظر عصب‌دهی متعلق به گروه گلوتئال است.

جمع‌بندی یک‌خطی بخش

ایلیوپسواس ران را خم می‌کند، سارتوریوس حرکت ترکیبی ران و زانو می‌سازد، چهارسر زانو را راست و پایدار می‌کند، و تعادل وستوس مدیالیس و لترالیس مسیر کشکک را کنترل می‌کند.