نمای کلی کمپارتمان داخلی ران و پنجهغازی
کمپارتمان داخلی ران در سمت داخلی فمور قرار دارد و کار مشترک بیشتر عضلات آن اداکشن ران است. این عضلات هنگام راه رفتن پا را نزدیک خط وسط نگه میدارند و همراه عضلات گلوتئال، سر فمور را در استابولوم تثبیت میکنند.
| عضله | عمل غالب | عمل کمکی | عصب غالب |
|---|---|---|---|
| پکتینئوس | اداکشن ران | فلکشن و کمک به چرخش داخلی یا خارجی بسته به وضعیت ران | فمورال؛ گاهی شاخهای از اوبتراتور |
| اداکتور لونگوس | اداکشن ران | فلکشن ران و کمک به چرخش | اوبتراتور |
| اداکتور برویس | اداکشن ران | فلکشن ران | اوبتراتور |
| اداکتور مگنوس | اداکشن ران | بخش اداکتور: فلکشن؛ بخش همسترینگ: اکستنشن ران | اوبتراتور و بخش تیبیال سیاتیک |
| گراسیلیس | اداکشن ران | فلکشن زانو و چرخش داخلی ساق | اوبتراتور |
مبدأ عمومی این عضلات از جسم پوبیس، راموسهای پوبیس و ایسکیوم و در عضله بزرگ مگنوس از توبروزیته ایسکیال است. بیشتر آنها به بخشهای مختلف لینهآ آسپرا میچسبند؛ گراسیلیس از این الگو خارج است و تا سطح داخلی تیبیا پایین میآید.
پنجهغازی
تاندونهای سارتوریوس، گراسیلیس و سمیتندینوسوس در سطح داخلی پروگزیمال تیبیا به هم نزدیک میشوند. ترتیب آنها از جلو به عقب تقریباً سارتوریوس، گراسیلیس و سمیتندینوسوس است.
بورس پنجهغازی
این بورس میان تاندونها و بخش داخلی تیبیا قرار دارد. التهاب آن باعث درد داخل زانو، کمی پایینتر از خط مفصلی، میشود و ممکن است با آسیب مینیسک داخلی اشتباه شود.
نکته تصحیحی
رباط کولترال داخلی زانو در مجاورت این ناحیه قرار دارد؛ رباط کولترال خارجی در سمت خارجی زانو است. برای موضعیابی درد داخل زانو باید بورس پنجهغازی، رباط کولترال داخلی و مینیسک داخلی از یکدیگر افتراق داده شوند.
اداکتور لونگوس، اداکتور برویس و پکتینئوس
| عضله | مبدأ | اتصال | عصب | نکته شاخص |
|---|---|---|---|---|
| اداکتور لونگوس | جسم پوبیس، زیر کرست پوبیک | یکسوم میانی لب داخلی لینهآ آسپرا | شاخه قدامی اوبتراتور L2–L4 | تاندون پروگزیمال آن در کشاله ران قابل لمس است. |
| اداکتور برویس | جسم و راموس تحتانی پوبیس | خط پکتینه و بخش پروگزیمال لینهآ آسپرا | اوبتراتور L2–L4 | عصب اوبتراتور و شاخههای سوراخکننده در اطراف آن لندمارک میشوند. |
| پکتینئوس | پکتن پوبیس و راموس فوقانی پوبیس | خط پکتینه فمور | فمورال L2–L3؛ گاهی اوبتراتور | عضله گذار میان کمپارتمان قدامی و داخلی |
اداکتور لونگوس سطحیتر از برویس است و در بخش فوقانی ران یک مرز مهم برای مثلث فمورال و کانال اداکتور میسازد. کشیدگی تاندون پروگزیمال آن در ورزشهایی که تغییر جهت ناگهانی دارند، یکی از علل شایع درد کشاله ران ورزشکاران است.
اداکتور برویس بهعنوان لندمارک
شاخه قدامی عصب اوبتراتور معمولاً در جلوی آن و شاخه خلفی در پشت آن قرار میگیرد. همچنین شاخههای سوراخکننده شریان عمقی ران نسبت به لبههای این عضله توصیف میشوند.
چرا پکتینئوس هیبرید است؟
پکتینئوس از نظر محل، عملکرد و عصبدهی میان دو کمپارتمان قرار دارد. عصب اصلی آن فمورال است، اما ممکن است از اوبتراتور یا عصب اوبتراتور فرعی نیز شاخه بگیرد.
آزمون کشیدگی اداکتورها
درد با اداکشن مقاومتی ران یا کشش پاسیو عضلات در ابداکشن، به نفع آسیب تاندون یا محل اتصال اداکتورها است. محل دقیق حساسیت باید برای افتراق از فتق، بیماری مفصل ران و درد پوبیک مشخص شود.
گراسیلیس و اداکتور مگنوس
گراسیلیس یک عضله نواری و سطحی است که از پوبیس تا تیبیا امتداد دارد؛ بنابراین از دو مفصل ران و زانو عبور میکند. در مقابل، اداکتور مگنوس حجیمترین عضله کمپارتمان داخلی است و دو بخش عملکردی و عصبی متفاوت دارد.
| ویژگی | گراسیلیس | اداکتور مگنوس |
|---|---|---|
| مبدأ | جسم و راموس تحتانی پوبیس | راموس ایسکیوپوبیک و توبروزیته ایسکیال |
| اتصال | بخش داخلی پروگزیمال تیبیا در پنجهغازی | لینهآ آسپرا، خط سوپراکوندیلار داخلی و تکمه اداکتور |
| عمل | اداکشن ران؛ فلکشن زانو و چرخش داخلی ساق | اداکشن ران؛ بخش اداکتور در فلکشن و بخش همسترینگ در اکستنشن ران |
| عصب | اوبتراتور | بخش اداکتور: اوبتراتور؛ بخش همسترینگ: بخش تیبیال سیاتیک |
در محل اتصال اداکتور مگنوس به فمور، شکافهایی برای عبور شاخههای سوراخکننده شریان عمقی ران وجود دارد. بزرگترین و پایینترین شکاف، هیاتوس اداکتور است. شریان و ورید فمورال از این شکاف عبور میکنند و پس از ورود به حفره پوپلیته، به نام شریان و ورید پوپلیته شناخته میشوند.
دو بخش اداکتور مگنوس
بخش اداکتور از تقسیمات قدامی شبکه و عصب اوبتراتور عصب میگیرد؛ بخش همسترینگ از تقسیمات قدامی عصب سیاتیک، یعنی جزء تیبیال، عصب میگیرد. همین تقسیم، عملکرد متفاوت دو بخش را توضیح میدهد.
تکمه اداکتور
تاندون بخش همسترینگ اداکتور مگنوس به تکمه اداکتور در بالای کندیل داخلی فمور میچسبد. هیاتوس اداکتور کمی بالاتر و جلوتر از این اتصال قرار دارد.
دام امتحانی
خود عصب سافن از هیاتوس اداکتور عبور نمیکند. این عصب در بخش دیستال کانال، سقف فاسیایی را سوراخ کرده و پیش از رسیدن به هیاتوس از مسیر عروق جدا میشود.
عصب اوبتراتور و کانال اداکتور
عصب اوبتراتور از شبکه کمری با ریشههای L2 تا L4 میآید و از کانال اوبتراتور وارد ران میشود. در اطراف اداکتور برویس به دو شاخه قدامی و خلفی تقسیم میشود و بیشتر عضلات کمپارتمان داخلی را عصبدهی میکند.
| شاخه عصب اوبتراتور | رابطه آناتومیک | عضلات یا قلمرو مهم |
|---|---|---|
| قدامی | میان اداکتور لونگوس و برویس | اداکتور لونگوس، گراسیلیس و معمولاً اداکتور برویس؛ حس ناحیه کوچکی از داخل ران |
| خلفی | پشت اداکتور برویس و جلوی اداکتور مگنوس | اداکتور مگنوس و شاخه مفصلی زانو |
| ویژگی کانال اداکتور | شرح |
|---|---|
| آغاز | رأس مثلث فمورال |
| پایان | هیاتوس اداکتور در اداکتور مگنوس |
| دیواره قدامیـخارجی | وستوس مدیالیس |
| دیواره خلفی | اداکتور لونگوس در بالا و اداکتور مگنوس در پایین |
| سقف داخلی | فاسیای واستواداکتور؛ سارتوریوس روی آن قرار میگیرد |
| طول تقریبی | حدود ۱۵ سانتیمتر |
| محتویات | سرنوشت |
|---|---|
| شریان و ورید فمورال | از هیاتوس عبور کرده و در حفره پوپلیته به عروق پوپلیته تبدیل میشوند. |
| عصب سافن | در کانال همراه عروق است، سپس سقف را سوراخ میکند و از هیاتوس عبور نمیکند. |
| عصب وستوس مدیالیس | به عضله و شاخههای مفصلی زانو میرود. |
| شاخه مفصلی اوبتراتور | به سمت مفصل زانو ادامه مییابد و در درد ارجاعی ران و زانو اهمیت دارد. |
| لنفاتیکها و چربی | همراه مسیر عروقی قرار میگیرند. |
شبکه زیر سارتوریوس
شاخههایی از اعصاب فمورال، سافن و اوبتراتور در زیر سارتوریوس ارتباط برقرار میکنند و در عصبدهی حسی بخش داخلی زانو نقش دارند. به همین علت درد مفصل ران و زانو میتواند گاهی به یکدیگر ارجاع شود.
مسیر و کاربردهای شریان فمورال
شریان ایلیاک خارجی پس از عبور از زیر رباط اینگوئینال، در نقطه میانی بین ASIS و سمفیز پوبیس، نام شریان فمورال میگیرد. این شریان در مثلث فمورال در دسترس است، سپس وارد کانال اداکتور میشود و پس از عبور از هیاتوس اداکتور به شریان پوپلیته تبدیل میگردد.
| محل | رابطه شریان با ساختمانهای مجاور |
|---|---|
| زیر رباط اینگوئینال | در خارج ورید فمورال و در داخل عصب فمورال؛ عصب خارج فمورال شیت است. |
| مثلث فمورال | روی ایلیوپسواس و پکتینئوس، در عمق فاسیا لاتا و بدون پوشش عضلانی ضخیم |
| کانال اداکتور | میان وستوس مدیالیس و عضلات اداکتور؛ رابطه آن با ورید بهتدریج تغییر میکند. |
| هیاتوس اداکتور | پس از عبور، به شریان پوپلیته تبدیل میشود. |
نبض فمورال
نبض در زیر رباط اینگوئینال و در نقطه میانی میان ASIS و سمفیز پوبیس لمس میشود. لمس نبض برای ارزیابی خونرسانی اندام و یافتن مسیر شریان در اقدامات تهاجمی اهمیت دارد.
کاربرد بالینی
بهدلیل قطر زیاد و مسیر مستقیم، شریان فمورال یکی از راههای ورود کاتتر برای آنژیوگرافی و مداخلات عروقی است. این اقدامات باید در محیط درمانی و توسط فرد آموزشدیده انجام شوند.
خونریزی شدید ران
آسیب نافذ بخش قدامیـداخلی ران میتواند شریان فمورال یا پروفوندا را پاره کند و خونریزی وسیع ایجاد شود. در وضعیت واقعی، کنترل خونریزی با فشار مستقیم مداوم و تماس فوری با اورژانس انجام میشود؛ رها کردن دورهای فشار میتواند خونریزی را تشدید کند.
شریان عمقی ران و شاخههای آن
شریان عمقی ران یا Profunda femoris معمولاً ۲ تا ۵ سانتیمتر پایینتر از رباط اینگوئینال از سطح خلفیـخارجی شریان فمورال جدا میشود. برخلاف شریان فمورال که بیشتر به سمت ساق ادامه مییابد، پروفوندا خونرسان عمده عضلات ران است.
| شاخه | مسیر و قلمرو | نکته مهم |
|---|---|---|
| سیرکومفلکس فمورال داخلی | به سمت پشت گردن فمور و ناحیه مفصل ران میرود | شاخههای رتیناکولار آن منبع اصلی خون سر و گردن فمور در بزرگسالاند. |
| سیرکومفلکس فمورال خارجی | به سه شاخه صعودی، عرضی و نزولی تقسیم میشود | در خونرسانی جلوی ران و شبکههای اطراف لگن و زانو شرکت دارد. |
| سه شریان سوراخکننده | از سوراخهای اداکتور مگنوس به کمپارتمان خلفی میروند | خونرسان اصلی همسترینگها و پشت ران |
| ادامه پروفوندا | گاهی بهعنوان چهارمین سوراخکننده توصیف میشود | در بخش دیستال پشت ران آناستوموز میدهد. |
لندمارک اداکتور برویس
شاخههای سوراخکننده نسبت به بالا، پشت و پایین این عضله توصیف میشوند. در تشریح، پیدا کردن اداکتور برویس به دنبال کردن عصب اوبتراتور و شاخههای پروفوندا کمک میکند.
خونرسانی سر فمور
در بزرگسال، مهمترین منبع خون سر فمور شاخههای رتیناکولار سیرکومفلکس فمورال داخلی است. شاخه استابولار عصبـشریان اوبتراتور در کودکان مهمتر است و در بزرگسال معمولاً نقش فرعی دارد.
نکروز آواسکولار
شکستگی داخلکپسولی گردن فمور میتواند شاخههای رتیناکولار را قطع کند و خطر نکروز آواسکولار سر فمور را بالا ببرد. پارگی رباط سر فمور بهتنهایی معمولاً علت اصلی نکروز در بزرگسال نیست.
| شاخههای مستقیم شریان فمورال | قلمرو |
|---|---|
| اپیگاستریک سطحی | دیواره تحتانی شکم |
| سیرکومفلکس ایلیاک سطحی | ناحیه نزدیک ASIS و دیواره جانبی شکم |
| پودندال خارجی سطحی و عمقی | پوست و ساختمانهای تناسلی خارجی |
| شاخههای عضلانی | عضلات مجاور ران |
| ژنیکولار نزولی | شبکه شریانی اطراف زانو |
ورید فمورال و ارتباطات سطحی
ورید فمورال ادامه ورید پوپلیته پس از عبور از هیاتوس اداکتور است. در بخش دیستال ران پشت یا خارج شریان قرار میگیرد، اما هرچه به رباط اینگوئینال نزدیک میشود به سمت داخل شریان میآید. زیر رباط اینگوئینال، ترتیب از خارج به داخل عصب، شریان و ورید است.
| ورید یا شاخه | مسیر و اتصال | نکته |
|---|---|---|
| ورید فمورال | از هیاتوس تا رباط اینگوئینال؛ سپس ورید ایلیاک خارجی | ورید عمقی اصلی اندام تحتانی |
| ورید عمقی ران | همراه شریان عمقی ران؛ به فمورال میریزد | خون کمپارتمانهای ران را جمع میکند. |
| ورید صافن بزرگ | از جلوی قوزک داخلی، داخل ساق و ران تا منفذ صافن | بزرگترین ورید سطحی؛ به فمورال میپیوندد. |
| وریدهای پودندال و اپیگاستریک سطحی | در نزدیکی محل اتصال صافن وارد میشوند | در ناحیه سافنوفمورال شبکه وریدی میسازند. |
اتصال سافنوفمورال
ورید صافن بزرگ پس از عبور از فاسیای کریبریفرم در منفذ صافن به ورید فمورال میپیوندد. دریچههای نزدیک این اتصال از برگشت خون به سیستم سطحی جلوگیری میکنند.
تغییر رابطه ورید و شریان
در کشاله ران، ورید داخل شریان است؛ در مسیر پایین ران به پشت شریان میرود و در حفره پوپلیته نسبت به شریان سطحیتر قرار میگیرد. این تغییر رابطه در تصاویر مقطعی اهمیت دارد.
دسترسی ورید فمورال
ورید در زیر رباط اینگوئینال و در داخل نبض شریان فمورال قرار دارد، اما کانولاسیون آن خطر خونریزی، هماتوم، سوراخشدن شریان، عفونت و ترومبوز دارد و فقط باید توسط فرد آموزشدیده انجام شود.
مرور عمیق و جمعبندی دامها
| کلیدواژه سؤال | پاسخ | چرا؟ |
|---|---|---|
| تاندون قابل لمس در بالای داخل ران | اداکتور لونگوس | مبدأ طنابی آن از جسم پوبیس سطحی است. |
| عضلهای با عصبدهی فمورال و اوبتراتور | پکتینئوس | عضله گذار میان کمپارتمان قدامی و داخلی است. |
| عضلهای با بخش اداکتور و همسترینگ | اداکتور مگنوس | دو مبدأ، دو عمل و دو عصب متفاوت دارد. |
| عصب واقع بین اداکتور لونگوس و برویس | شاخه قدامی اوبتراتور | شاخه خلفی پشت برویس قرار میگیرد. |
| دیواره قدامیـخارجی کانال اداکتور | وستوس مدیالیس | اداکتورها دیواره خلفی را میسازند. |
| محتوای کانال که پیش از هیاتوس خارج میشود | عصب سافن | سقف فاسیایی کانال را سوراخ میکند. |
| شریان اصلی خونرسان ران | پروفوندا فموریس | شاخههای سیرکومفلکس و سوراخکننده میدهد. |
| شریان فمورال پس از هیاتوس | شریان پوپلیته | با ورود به حفره پوپلیته تغییر نام میدهد. |
| توده دردناک زیر خط مفصلی داخل زانو | بورسیت پنجهغازی | بورس زیر تاندونهای سارتوریوس، گراسیلیس و سمیتندینوسوس است. |
| منبع عمده خون سر فمور در بالغ | شاخههای رتیناکولار سیرکومفلکس داخلی | آسیب آنها در شکستگی گردن فمور خطر نکروز ایجاد میکند. |
جمعبندی یکخطی بخش
عضلات داخلی ران، ران را اداکت و پایدار میکنند؛ کانال اداکتور مسیر عروق فمورال به هیاتوس است؛ و شریان عمقی ران با شاخههای سیرکومفلکس و سوراخکننده، خونرسان اصلی ران محسوب میشود.