⚛️

فیزیک پزشکی دکتر جمعه‌زاده

۷ فصل · خلاصهٔ یکپارچه + سوالات آموزشی + آزمون

➕ افزودن به دوره‌های من
دوره‌های دانشگاه کرمان

درباره دوره فیزیک پزشکی

این دوره بر پایه جزوه فیزیک پزشکی دکتر جمعه‌زاده و در هفت فصل آماده شده است. مباحث اتم، پرتوزایی، برهم‌کنش پرتو با ماده، نیمه‌عمر، پرتو ایکس، طیف برهم‌کنش و کاربردهای دیاترمی و الکتروسرجری در این مسیر مرور می‌شوند.

خلاصه یکپارچه درس در کنار سوالات آموزشی و آزمون‌های مروری قرار دارد تا نکات هر هفت فصل برای مطالعه و آمادگی امتحان در دسترس باشد.

دوره‌های دانشگاه علوم پزشکی کرمانبیوشیمی بالینی کرمانکشت سلول‌های بنیادی
⚛️
فیزیک پزشکی: جزوهٔ دکتر جمعه‌زاده

خلاصه‌ها، سوالاتِ آموزشی و آزمون‌های این بخش بر پایهٔ جزوهٔ فیزیک پزشکیِ دکتر جمعه‌زاده (هر ۷ فصل) تهیه شده است.

📘 خلاصهٔ درس

میز مطالعه تعاملینوشتن، هایلایت و یادداشت روی همین درس

📝 سوالات آموزشی

پاسخ‌گویی: ۰٪
۰/۵۰نمره
۰درست
۰غلط
۵۰نزده
۰۰:۰۰

فیزیک پزشکی — ۵۰ سوال آموزشی

۵۰ سوال · آموزشی
حالت آموزشی: به‌محض انتخاب هر گزینه، پاسخ درست و توضیح تشریحی نمایش داده می‌شود. لازم نیست همه‌ی سوال‌ها را بزنی.
برای ذخیره‌ی نتیجه‌ات وارد شو. بدون ورود هم کار می‌کند، ولی نتیجه ذخیره نمی‌شود.
۱ تفاوتِ اصلیِ اشعهٔ ایکس و گاما در چیست؟
پاسخ: ایکس از برهم‌کنشِ الکترون (لامپ) و گاما از هسته منشأ می‌گیرد؛ بقیهٔ خواص یکسان است.
۲ واحدِ جرمیِ اتمی (a.m.u) بر چه پایه‌ای تعریف می‌شود؟
پاسخ: یک a.m.u برابرِ یک‌دوازدهمِ جرمِ اتمِ کربن-۱۲ است.
۳ عددِ جرمیِ A با کدام رابطه به‌دست می‌آید؟
پاسخ: A = Z + N یعنی تعدادِ کلِ نوکلئون‌ها.
۴ پدیدهٔ اوژه (Auger) به چه معناست؟
پاسخ: انرژیِ آزادشده به‌جای فوتونِ اختصاصی، یک الکترونِ مداری را خارج می‌کند.
۵ کدام گروه جزوِ پرتوهای یونیزان هستند؟
پاسخ: پرتوهای یونیزان می‌توانند اتم را یونیزه کنند؛ ایکس و گاما هم در این گروه‌اند.
۶ اشعهٔ ایکسِ اختصاصی چگونه تولید می‌شود؟
پاسخ: الکترونِ مدارِ بالاتر جای خالیِ مدارِ داخلی را پر و فوتونِ با انرژیِ مشخص گسیل می‌کند.
۷ سرعتِ امواجِ الکترومغناطیس در خلأ چقدر است؟
پاسخ: سرعتِ نور c برابرِ ۳×۱۰⁸ متر بر ثانیه است.
۸ ناپایداریِ یک هسته بیشتر به چه چیزی بستگی دارد؟
پاسخ: نسبتِ N/Z خارج از نوارِ پایداری، هسته را ناپایدار می‌کند.
۹ در واپاشیِ آلفا چه ذره‌ای گسیل می‌شود؟
پاسخ: ذرهٔ آلفا هستهٔ هلیم است؛ Z دو واحد و A چهار واحد کم می‌شود.
۱۰ در واپاشیِ بتای منفی چه تبدیلی رخ می‌دهد؟
پاسخ: نوترون به پروتون تبدیل و یک الکترون گسیل می‌شود؛ Z یک واحد زیاد می‌شود.
۱۱ تکنسیم-۹۹m بیشتر چه کاربردی در پزشکی دارد؟
پاسخ: Tc-99m گاماگسیل با نیمه‌عمرِ مناسب، رادیوداروی رایجِ تصویربرداری است.
۱۲ در فنای پوزیترون چند فوتون و با چه انرژی تولید می‌شود؟
پاسخ: پوزیترون و الکترون نابود و دو فوتونِ ۵۱۱ keV در خلافِ جهت می‌دهند (مبنای PET).
۱۳ گیراندازیِ الکترون (EC) چگونه رخ می‌دهد؟
پاسخ: هسته الکترونِ مدارِ داخلی را جذب می‌کند و پروتون به نوترون تبدیل می‌شود.
۱۴ کدام پرتو بیشترین نفوذ و کمترین یونیزاسیون را دارد؟
پاسخ: گاما بدونِ بار و جرم، نفوذِ بالا و یونیزاسیونِ کم دارد؛ آلفا برعکس است.
۱۵ برای حفاظت در برابرِ پرتوِ گاما کدام مناسب‌تر است؟
پاسخ: گاما نفوذِ بالا دارد و به موادِ چگالِ پرعددِ اتمی مثلِ سرب نیاز است.
۱۶ واحدِ اکتیویته در دستگاهِ SI کدام است؟
پاسخ: بکرل برابرِ یک واپاشی در ثانیه است؛ کوری واحدِ قدیمی‌تر است.
۱۷ در رابطهٔ N = N₀e^−λt نمادِ λ چیست؟
پاسخ: λ ثابتِ واپاشی است یعنی احتمالِ واپاشی در واحدِ زمان.
۱۸ نیمه‌عمرِ مؤثر از ترکیبِ کدام دو نیمه‌عمر به‌دست می‌آید؟
پاسخ: ۱/T_eff = ۱/T_phys + ۱/T_bio و مؤثر همیشه از هر دو کوچک‌تر است.
۱۹ بعد از گذشتِ دو نیمه‌عمر چه کسری از ماده باقی می‌ماند؟
پاسخ: هر نیمه‌عمر مقدار را نصف می‌کند؛ دو نیمه‌عمر یعنی یک‌چهارم.
۲۰ کاشفِ اشعهٔ ایکس چه کسی بود؟
پاسخ: ویلهلم رونتگنِ آلمانی در سالِ ۱۸۹۵ اشعهٔ ایکس را کشف کرد.
۲۱ شدتِ اشعهٔ ایکس با فاصله چه رابطه‌ای دارد؟
پاسخ: طبقِ قانونِ عکسِ مجذورِ فاصله، فاصلهٔ دوبرابر شدت را یک‌چهارم می‌کند.
۲۲ چرا هدفِ لامپِ اشعهٔ ایکس از تنگستن ساخته می‌شود؟
پاسخ: Z بالا راندمانِ تولیدِ ایکس و نقطهٔ ذوبِ بالا تحملِ گرما را تأمین می‌کند.
۲۳ الکترون‌ها در کاتدِ لامپِ ایکس بر اساسِ چه پدیده‌ای تولید می‌شوند؟
پاسخ: گرم‌شدنِ فیلامان بر پایهٔ پدیدهٔ ترمویونیک الکترون آزاد می‌کند.
۲۴ آندِ دوار در لامپِ اشعهٔ ایکس چه نقشی دارد؟
پاسخ: چرخشِ آند گرما را روی سطحِ وسیع پخش می‌کند تا هدف ذوب نشود.
۲۵ کدام روشِ تصویربرداری از اشعهٔ ایکس استفاده نمی‌کند؟
پاسخ: ام‌آرآی و اولتراسوند in vivo هستند ولی از اشعهٔ ایکس استفاده نمی‌کنند.
۲۶ تابشِ ترمزی (Bremsstrahlung) چگونه ایجاد می‌شود؟
پاسخ: خم و کندشدنِ الکترونِ پرسرعت کنارِ هسته، فوتونِ پیوسته آزاد می‌کند.
۲۷ بیشینهٔ انرژیِ فوتون‌های طیفِ ایکس برابرِ چیست؟
پاسخ: پرانرژی‌ترین فوتون انرژی‌ای برابرِ ولتاژِ لامپ (kVp) دارد.
۲۸ در اثرِ فوتوالکتریک احتمالِ وقوع با عددِ اتمی چه رابطه‌ای دارد؟
پاسخ: احتمال با Z³ مستقیم است؛ به همین خاطر استخوان کنتراستِ بالا می‌دهد.
۲۹ ویژگیِ مهمِ پراکندگیِ کامپتون کدام است؟
پاسخ: فوتون بخشی از انرژی را می‌دهد و با انرژیِ کمتر پراکنده می‌شود و مستقل از Z است.
۳۰ آستانهٔ انرژیِ لازم برای تولیدِ جفت چقدر است؟
پاسخ: ۱٫۰۲ مگاولت برابرِ دو برابرِ ۵۱۱ کیلوولت یعنی انرژیِ معادلِ دو الکترون است.
۳۱ گریدِ ضدِ پراکندگی چه نقشی دارد؟
پاسخ: گرید بینِ بیمار و کاست، پرتوهای پراکنده را جذب و کیفیت را زیاد می‌کند.
۳۲ فیلترِ لامپِ اشعهٔ ایکس چه کاری انجام می‌دهد؟
پاسخ: فوتونِ کم‌انرژی فقط دوزِ پوست را بالا می‌برد و فیلتر آن را حذف می‌کند.
۳۳ در رابطهٔ I = I₀e^−μx واحدِ μ چیست؟
پاسخ: μ ضریبِ تضعیفِ خطی با واحدِ عکسِ سانتی‌متر است.
۳۴ لایهٔ نیمه‌جذب (HVL) چه چیزی را نشان می‌دهد؟
پاسخ: HVL برابرِ ۰٫۶۹۳ تقسیم بر μ است و ضخامتی است که شدت را نصف می‌کند.
۳۵ خطرِ اصلیِ دیاترمیِ موجِ کوتاه چیست؟
پاسخ: روی فلز یا رطوبت خطوطِ میدان متمرکز و باعثِ سوختگی می‌شوند.
۳۶ امواجِ ریزموج در دیاترمی با چه لامپی تولید می‌شوند؟
پاسخ: مگنترون همان لامپی است که در ماکروفرِ خانگی هم به‌کار می‌رود.
۳۷ امواجِ ریزموج بیشتر در کدام جذب می‌شوند؟
پاسخ: ریزموج تمایلِ جذب در آب دارد؛ بافتِ پُرآب مثلِ ماهیچه گرمای بیشتری می‌گیرد.
۳۸ ترموکوتر بر پایهٔ کدام قانون گرما تولید می‌کند؟
پاسخ: عبورِ جریان از الکترودِ نازک طبقِ قانونِ ژول گرمای متمرکز می‌دهد.
۳۹ حداکثرِ سطحِ مجازِ تابشِ ماکروویو طبقِ FDA چقدر است؟
پاسخ: استانداردِ FDA برابرِ ۱۰ میلی‌وات بر سانتی‌مترِ مربع است.
۴۰ الکتروپاتولوژی به چه موضوعی می‌پردازد؟
پاسخ: بررسیِ نکاتِ ایمنی و میزانِ الکتریسیتهٔ خطرناک برای بیمار.
۴۱ ایزوتوپ‌های یک عنصر در چه چیزی تفاوت دارند؟
پاسخ: ایزوتوپ‌ها Z یکسان ولی N و در نتیجه A متفاوت دارند.
۴۲ در واپاشیِ گاما کدام کمیت تغییر می‌کند؟
پاسخ: گاما فقط انرژیِ اضافیِ هسته را خارج می‌کند و Z و A ثابت می‌مانند.
۴۳ تبدیلِ داخلی (IC) چه فرایندی است؟
پاسخ: انرژیِ هستهٔ برانگیخته مستقیماً یک الکترونِ مداری را خارج می‌کند.
۴۴ واحدِ قدیمیِ اکتیویته کدام است؟
پاسخ: کوری واحدِ قدیمی است و هر کوری برابرِ ۳٫۷×۱۰¹⁰ بکرل است.
۴۵ اشعهٔ ایکسِ تشخیصی نسبت به درمانی چه انرژی‌ای دارد؟
پاسخ: تشخیصی کم‌انرژی و طول‌موج‌بلندتر، درمانی پرانرژی است.
۴۶ پراکندگیِ همدوس (تامسون) چه ویژگی‌ای دارد؟
پاسخ: انرژیِ فوتون تغییر نمی‌کند و بیشتر با زاویهٔ کوچک به جلو پراکنده می‌شود.
۴۷ کدام دو برهم‌کنش در رادیولوژیِ تشخیصی مهم‌ترین‌اند؟
پاسخ: فوتوالکتریک کنتراست و کامپتون پراکندگی را در انرژیِ تشخیصی غالب می‌کنند.
۴۸ با افزایشِ انرژیِ فوتون احتمالِ فوتوالکتریک چگونه می‌شود؟
پاسخ: احتمال با عکسِ توانِ سومِ انرژی متناسب است؛ پس به‌شدت کم می‌شود.
۴۹ دوزِ درمانیِ معمولِ دیاترمی در چه بازه‌ای است؟
پاسخ: کمتر از ۲۰۰ وات بی‌اثر و بیشتر از ۴۰۰ وات خطرناک است.
۵۰ تفاوتِ فولگوراسیون و دسیکاسیون در چیست؟
پاسخ: هر دو ولتاژِ بالا و آمپرِ کم دارند؛ فولگوراسیون بدونِ تماس و دسیکاسیون با تماس است.

مرور سوالات

پاسخ‌داده‌شده علامت‌گذاری‌شده نزده

🔥 آزمون مروری شب امتحان

پاسخ‌گویی: ۰٪
—نمره
—درست
—غلط
۲۵نزده
۲۰:۰۰

فیزیک پزشکی — آزمون ۱ (۲۵ سوال)

۲۵ سوال · آزمون
این یک آزمون است: پاسخ‌ها و رنگ درست/غلط فقط پس از «ثبت آزمون» یا پایان زمان نمایش داده می‌شوند.
برای ذخیره‌ی نتیجه‌ات وارد شو. بدون ورود هم کار می‌کند، ولی نتیجه ذخیره نمی‌شود.
۱ یک واحدِ جرمیِ اتمی (a.m.u) معادلِ تقریباً چه انرژی‌ای است؟
پاسخ: بر پایهٔ هم‌ارزیِ جرم و انرژی، هر a.m.u حدودِ ۹۳۱ مگاالکترون‌ولت انرژی دارد.
۲ یک موجِ الکترومغناطیس با طول‌موجِ ۳۰۰ متر چه بسامدی دارد؟
پاسخ: از c = fλ داریم f = ۳×۱۰⁸ ÷ ۳۰۰ = ۱۰⁶ هرتز (محدودهٔ امواجِ رادیویی).
۳ کدام کمیت هویتِ یک عنصر را تعیین می‌کند؟
پاسخ: تعدادِ پروتون (Z) عنصر را مشخص می‌کند؛ تغییرِ N فقط ایزوتوپ می‌سازد.
۴ در هسته‌های سنگینِ پایدار نسبتِ N به Z چگونه است؟
پاسخ: در هسته‌های سنگین برای جبرانِ دافعهٔ پروتون‌ها N از Z بیشتر می‌شود.
۵ هسته‌ای با Z=۸۸ و A=۲۲۶ یک واپاشیِ آلفا می‌کند؛ هستهٔ دختر کدام است؟
پاسخ: آلفا Z را دو واحد و A را چهار واحد کم می‌کند: ۸۸−۲=۸۶ و ۲۲۶−۴=۲۲۲.
۶ پس از یک واپاشیِ بتای منفی عددِ جرمیِ A چه تغییری می‌کند؟
پاسخ: در بتای منفی فقط Z یک واحد زیاد می‌شود؛ A چون نوکلئون جابه‌جا می‌شود ثابت می‌ماند.
۷ همهٔ موارد زیر در فنای پوزیترون درست‌اند، به‌جز:
پاسخ: دو فوتون در خلافِ جهت (۱۸۰ درجه) گسیل می‌شوند، نه هم‌جهت.
۸ در واپاشیِ بتای مثبت (پوزیترون) چه تبدیلی در هسته رخ می‌دهد؟
پاسخ: پروتون به نوترون تبدیل و یک پوزیترون گسیل می‌شود؛ Z یک واحد کم می‌شود.
۹ ثابتِ واپاشیِ λ با نیمه‌عمر چه رابطه‌ای دارد؟
پاسخ: λ = ۰٫۶۹۳ ÷ T½؛ نیمه‌عمرِ کوتاه‌تر یعنی λ بزرگ‌تر.
۱۰ نیمه‌عمرِ یک رادیودارو ۶ ساعت است؛ بعد از ۱۸ ساعت چه کسری باقی می‌ماند؟
پاسخ: ۱۸ ÷ ۶ = ۳ نیمه‌عمر؛ پس (یک‌دوم) به توانِ سه برابرِ یک‌هشتم می‌شود.
۱۱ نیمه‌عمرِ فیزیکیِ ۸ ساعت و بیولوژیکِ ۲۴ ساعت؛ نیمه‌عمرِ مؤثر چقدر است؟
پاسخ: ۱/T = ۱/۸ + ۱/۲۴ = ۴/۲۴، پس T = ۶ ساعت (از هر دو کوچک‌تر).
۱۲ عمرِ میانگینِ یک هستهٔ رادیواکتیو با کدام برابر است؟
پاسخ: عمرِ میانگین = ۱/λ که از نیمه‌عمر بزرگ‌تر است (T½ ÷ ۰٫۶۹۳).
۱۳ منبعِ نقطه‌ایِ ایکس از فاصلهٔ ۱ متری به ۳ متری برده می‌شود؛ شدت چند برابر می‌شود؟
پاسخ: طبقِ عکسِ مجذورِ فاصله، با سه‌برابرشدنِ فاصله شدت به یک‌نهم می‌رسد.
۱۴ محفظهٔ لامپِ اشعهٔ ایکس از چه جنسی و در چه حالتی است؟
پاسخ: تیوبِ کولیج یک محفظهٔ شیشه‌ایِ پیرکسِ خلأ است تا الکترون آزادانه شتاب گیرد.
۱۵ کاربردِ فیلامانِ بزرگ‌تر در کاتدِ لامپِ ایکس چیست؟
پاسخ: فیلامانِ بزرگ برای اندام‌های متحرک، تابشِ پرشدت در زمانِ کوتاه می‌دهد.
۱۶ اشعهٔ ایکسِ درمانی برای حفاظت به چه چیزی نیاز دارد؟
پاسخ: X درمانی پرانرژی است و حفاظتِ آن به دیوارهٔ بتنیِ ضخیم نیاز دارد.
۱۷ قله‌های اختصاصیِ طیفِ اشعهٔ ایکس به چه چیزی بستگی دارند؟
پاسخ: تابشِ اختصاصی از ترازهای اتمِ هدف می‌آید، پس به جنسِ آند وابسته است.
۱۸ در اثرِ فوتوالکتریک سرنوشتِ فوتونِ تابشی چه می‌شود؟
پاسخ: فوتون تمامِ انرژی‌اش را به الکترونِ داخلی می‌دهد و کاملاً جذب می‌شود.
۱۹ احتمالِ پراکندگیِ کامپتون به کدام کمیت بستگی دارد؟
پاسخ: کامپتون مستقل از Z است و فقط به تعدادِ الکترون در واحدِ جرم بستگی دارد.
۲۰ یک باریکهٔ ایکس از سه لایهٔ نیمه‌جذب عبور می‌کند؛ چه کسری از شدت باقی می‌ماند؟
پاسخ: هر HVL شدت را نصف می‌کند؛ سه لایه یعنی (یک‌دوم) به توانِ سه برابرِ یک‌هشتم.
۲۱ کدام عامل تضعیفِ اشعهٔ ایکس را افزایش نمی‌دهد؟
پاسخ: تضعیف به ماهیت، چگالی، Z و ضخامتِ ماده بستگی دارد، نه به فاصلهٔ کانونیِ لامپ.
۲۲ نسبتِ گرید (Grid ratio) با کدام رابطه تعریف می‌شود؟
پاسخ: نسبتِ گرید = h ÷ D؛ هرچه بیشتر، حذفِ پراکندگی و کیفیت بهتر است.
۲۳ چرا برای کاهشِ دوزِ بیمار از kVp بالاتر استفاده می‌کنیم؟
پاسخ: با افزایشِ kVp، فوتوالکتریکِ پرجذب کم و دوزِ بیمار پایین می‌آید.
۲۴ ترموکوتر گرما را در کدام ناحیه متمرکز می‌کند؟
پاسخ: نازک‌بودنِ نوکِ الکترود گرمای ژولی را در نقطهٔ کوچک متمرکز و بافت را می‌بُرد.
۲۵ اگر ولتاژِ لامپِ ایکس افزایش یابد، انرژیِ بیشینهٔ فوتونِ طیف چه می‌شود؟
پاسخ: انرژیِ بیشینهٔ طیف برابرِ kVp است، پس با افزایشِ ولتاژ زیاد می‌شود.

مرور سوالات

پاسخ‌داده‌شده علامت‌گذاری‌شده نزده
🔒

این بخش ویژهٔ اعضای دارای اشتراک است. با تهیهٔ اشتراک، این درس و همهٔ محتوای قفل‌شده برایت باز می‌شود.

خرید اشتراک
🔒

این بخش ویژهٔ اعضای دارای اشتراک است. با تهیهٔ اشتراک، این درس و همهٔ محتوای قفل‌شده برایت باز می‌شود.

خرید اشتراک
🔒

این بخش ویژهٔ اعضای دارای اشتراک است. با تهیهٔ اشتراک، این درس و همهٔ محتوای قفل‌شده برایت باز می‌شود.

خرید اشتراک
امتیازت به این دوره:
فقط روی قلب‌ها بزن؛ نیازی به نوشتنِ نظر نیست.

نظر پس از تأییدِ مدیر نمایش داده می‌شود.

در حال بارگذاری نظرها…
یادآوری آموزشی

این محتوا صرفاً برای آموزش و مرور دانشجویان پزشکی تهیه شده و جایگزین کتاب مرجع، تدریس دانشگاهی یا قضاوت بالینی نیست.